Pranie, prasowanie, układanie? To było kiedyś!

Odzież do pomieszczeń czystych jest nieodzownym elementem podczas eksploatacji pomieszczeń czystych, szczególnie w środowisku GMP. Osoby obsługujące pomieszczenia czyste potrzebują odpowiedniego ubrania dla swoich pracowników – i to nie od wczoraj ani od wejścia w życie nowego załącznika 1. Jednak czy odzież do pomieszczeń czystych jest zatem „stara jak świat”? A może nadal istnieje potencjał do ulepszeń i innowacji – na przykład w używanych materiałach, np. poprzez zastosowanie materiałów z recyklingu, w projektowaniu ułatwiającym proces ubierania się lub w innych obszarach?

Funkcjonalność i podejście systemowe

W przeciwieństwie do osobistego sprzętu ochronnego (PSA), odzież do pomieszczeń czystych przede wszystkim chroni produkt i proces przed zanieczyszczeniami pochodzącymi od człowieka i jego prywatnego ubrania.

Powinna być traktowana jako system całościowy. Oprócz kombinezonu, fartucha i czepka, na ochronę wpływają także odzież podwójna, rękawice, obuwie, maski, użyte materiały, warunki otoczenia, sposób noszenia, szkolenie oraz czyszczenie i przygotowanie do ponownego użytku.

Odzież do pomieszczeń czystych działa jak filtr i musi być odpowiednio pielęgnowana, monitorowana i w razie potrzeby wymieniana.

Źródło zanieczyszczeń – człowiek

Człowiek jest głównym źródłem cząstek i drobnoustrojów. Ruch zwiększa ich uwalnianie. Badania w tzw. Body-Boxach wykazały, że bawełniany dres wydziela znacznie więcej cząstek niż odzież do pomieszczeń czystych wykonana z włókien sztucznych. Noszenie kombinezonu znacznie ograniczyło emisję.

Odpowiednia odzież podwójna również przyczynia się do zmniejszenia emisji cząstek i drobnoustrojów. Jest więc ważnym, często niedocenianym elementem całościowego systemu.

Wymagania i kryteria dotyczące tekstyliów

Sam standard ISO dla pomieszczeń czystych nie wystarcza do określenia wymagań wobec odzieży. Kluczowe są między innymi grupa produktowa, proces, krytyczne cechy jakościowe, specyficzne dla lokalizacji wytyczne oraz wymagania dotyczące ochrony personelu i pracy.

Do oceny należy m.in.:

– filtracja cząstek,
– odporność na drobnoustroje w stanie wilgotnym,
– migracja,
– odporność na ścieranie i mechacenie,
– właściwości elektrostatyczne,
– komfort noszenia,
– dekontaminacja oraz
– sterylizacja.

Warto również uwzględnić tzw. efekty pompy, które mogą wystąpić przy szczególnie wysokiej gęstości tkaniny, ponieważ mogą one zwiększać ryzyko zanieczyszczenia.

Mycie, dekontaminacja i monitorowanie starzenia

Konwencjonalne pranie nie jest tym samym co profesjonalna dekontaminacja odzieży do pomieszczeń czystych. Wymagane są określone procedury – od kontroli wejściowej i sortowania, przez wstępne traktowanie, procesy prania i dezynfekcji, aż po suszenie, składanie i pakowanie w warunkach kontrolowanych.
Ważną rolę odgrywa odpowiednia jakość wody i filtrowane powietrze. Procedury takie jak ASTM F51 czy test Helmke-Druma określają pozostałe zanieczyszczenia, lecz same w sobie nie dają jeszcze pełnej informacji o ochronnej skuteczności gotowego systemu odzieży.

Pranie, noszenie, mechaniczne obciążenia i sterylizacja powodują starzenie się odzieży. Dlatego częstotliwość wymiany powinna być ustalana na podstawie kwalifikacji, testów i oceny ryzyka. Załącznik 1 wymaga wymiany w przypadku uszkodzeń lub w kwalifikowanym interwale, uwzględniając również uszkodzenia niewidoczne gołym okiem.

Monitoring lub delegowanie przygotowania do prania do pralni nie zastępuje tej oceny.

Koszty i zrównoważony rozwój: odzież jednorazowa czy wielokrotnego użytku

Odzież jednorazowa może zapewnić stałą wydajność i wysoką szczelność. Nie jest jednak z zasady lepsza od odzieży wielokrotnego użytku pod względem zatrzymywania cząstek czy drobnoustrojów. Rzetelne porównania wymagają identycznych warunków testowych, doświadczonych operatorów, wystarczającej liczby powtórzeń i stabilnych warunków otoczenia.

Należy również brać pod uwagę komfort noszenia, wymagania wobec osobistego sprzętu ochronnego, logistykę, koszty i aspekty środowiskowe.

Odzież wielokrotnego użytku przy długim okresie użytkowania może przyczynić się do zmniejszenia odpadów. Wymaga jednak odpowiedniego przygotowania i skutecznej strategii starzenia się i ponownej kwalifikacji.

Podsumowanie

Odzież do pomieszczeń czystych nie jest produktem pojedynczym, lecz systemem kwalifikowanym, specyficznym dla lokalizacji i procesu. Dla obszarów klasy A i B zazwyczaj zaleca się sterylne kombinezony, czepki, buty, maski, okulary ochronne, podwójne rękawice i odzież syntetyczną podwójną. Wymagania dla obszarów klasy C i D powinny być dostosowane do konkretnego obciążenia i procesu.

Kluczowe są jasne wytyczne dotyczące noszenia odzieży, określone interwały wymiany, kwalifikowana jej odnowa, regularne kontrole oraz przejrzyste powiązanie systemu odzieży z strategią kontroli zanieczyszczeń (CCS).

Podczas Aseptikon w dniach 6 i 7 października 2026 w Mannheimie liczni doświadczeni eksperci z przemysłu, od producentów odzieży i służb nadzorczych, przedstawią najnowsze rozwiązania techniczne i możliwości w zakresie odzieży do pomieszczeń czystych, innowacji oraz doświadczenia związane z wdrażaniem systemów odzieży i ich przygotowania.

Skorzystaj z tej okazji, aby uzyskać kompleksowe informacje na temat produkcji, higieny, zapewnienia jakości oraz kontroli jakości.