Budowa i ocena metod dezynfekcji w ramach kontroli kontaminacji

Rys. 3: Rura dozująca MopScoop z wewnętrznym tłokiem podczas procesu dozowania. © Pfennig Reinigungstechnik GmbH

Abb. 1 und 2: MopScoop-System stellt definierte Menge an Gebrauchslösung just-in-time zur Verfügung. © Pfennig Reinigungstechnik GmbH

Abb. 1 und 2: MopScoop-System stellt definierte Menge an Gebrauchslösung just-in-time zur Verfügung. © Pfennig Reinigungstechnik GmbH

Dezynfekcja, metoda celowego ograniczania patogennych i szkodliwych mikroorganizmów w celu ochrony produktu, procesu i człowieka, jest obok czyszczenia podstawowym środkiem strategii kontroli kontaminacji (w języku angielskim: Contamination Control Strategy, skrót CCS). Błędy w doborze i stosowaniu środków dezynfekcyjnych oraz w przeprowadzaniu procesów mogą prowadzić do poważnych konsekwencji.

Strategia kontroli mikrobiologicznych kontaminacji zakłada odpowiedni program dezynfekcji dostosowany do wymagań operacyjnych i regulacyjnych. Oznacza to, że działania zdefiniowane w tym programie muszą wykazywać skuteczność i spełniać wcześniej ustalone wymagania. Chodzi o to, aby potwierdzić mikrobiologiczną skuteczność środków dezynfekcyjnych oraz sprawdzić współdziałanie między tekstyliami do wycierania, systemami trawienia a środkami dezynfekcyjnymi [Rys. 1 i 2]. Częścią koncepcji dezynfekcji jest również szkolenie personelu odpowiedzialnego za jej realizację oraz jasne i zrozumiałe opisanie procesów w instrukcjach roboczych. Podejście do tworzenia programu dezynfekcji, w tym ocena jego wdrożenia i postępowanie w przypadku odchyleń, przedstawiono na poniższej tabeli [Tab. 1].

W pierwszej fazie walidacji dezynfekcji wybiera się środek dezynfekcyjny na podstawie profilu wymagań lub ocenia się już stosowany środek. Profil wymagań wynika z mikrobiologicznych wymagań dotyczących produktu i środowiska produkcyjnego oraz z wymagań regulacyjnych dla danej działalności produkcyjnej. Ocena skuteczności środków dezynfekcyjnych obejmuje również ocenę ich działania przeciwko specyficznej mikroflory produkcyjnej (tzw. mikroflora zakładowa) na typowych powierzchniach produkcyjnych. Uwzględnia się także czynniki takie jak obciążenie brudem, kompatybilność z tekstyliami do wycierania oraz zapewnienie skuteczności roztworów użytkowych przez cały okres stosowania.

W drugiej fazie oceniany jest sam proces. Odbywa się to poprzez mikrobiologiczne monitorowanie towarzyszące procesowi, które po zakończeniu walidacji zostaje zintegrowane z mikrobiologicznym monitoringiem higieny. Monitoring higieny i analiza trendów pokazują skuteczność wdrożenia na przestrzeni czasu, uwzględniając zmiany środowiskowe i związane z użytkowaniem. Dzięki temu monitorowaniu można uwzględnić tzw. czynniki „miękkie”, czyli wpływy trudne do uchwycenia za pomocą standardowych metod laboratoryjnych. Należą do nich m.in. zużycie powierzchni, ewentualne kontaminacje krzyżowe czy wpływ personelu, współdziałanie metod trawienia w zakresie zwilżania powierzchni i absorpcji lub oddawania płynów przez tekstylia do wycierania oraz ocena schnięcia w czasie działania wyznaczonego metodami laboratoryjnymi.

Dezynfekcja zapewnia higieniczną bezpieczeństwo produktu, procesu i człowieka. Poprzez opracowanie przemyślanej i praktycznej koncepcji, połączone z regularną kontrolą rzeczywistej skuteczności, realizowana jest część strategii kontroli kontaminacji.

Współdziałanie między środkiem dezynfekcyjnym, tekstyliami do wycierania i metodami trawienia na przykładzie systemu MopScoop

System trawienia zapewnia określoną ilość roztworu użytkowego do pobrania przez tekstylia do wycierania, które podczas wycierania zwracają go na powierzchnię w określonym zwilżeniu. Powstała równomierna warstwa płynu wystarcza do inaktywacji potencjalnie obecnych mikroorganizmów. Udowodniono, że skuteczność tego systemu zależy od tego, że nie dochodzi do istotnej adaptacji substancji czynnych do tekstyliów i że tekstylia mają wiarygodne zdolności do pobierania i oddawania płynów. System MopScoop jest również zaprojektowany jako zamknięty: higieniczny kształt całej jednostki i przechowywanie roztworu użytkowego w zamkniętym pojemniku zapobiega bezpośredniemu i pośredniemu wprowadzaniu kontaminacji do roztworu oraz umożliwia zachowanie stabilności roztworu przez określony czas użytkowania.

[Źródło: Pfennig Reinigungstechnik GmbH, Durach]

1 Zaktualizowany załącznik 1 do wytycznych EU-GMP, opublikowany 22.08.2022; https://health.ec.europa.eu/system/files/2022-08/20220825_gmp-an1_en_0.pdf

Tab. 1:

Przykład, jak można zaplanować tworzenie programu dezynfekcji.
Poszczególne kroki mogą się różnić w kolejności.       

Na czym polegają działania kontrolne?
Metody dezynfekcji     
Przykład:
Rutynowa dezynfekcja (codzienne dezynfekcje) w celu dekontaminacji powierzchni w obszarze produkcji niesterylnych leków

Co ma być dezynfekowane?
- Określenie obszarów i powierzchni do dezynfekcji
- Klasyfikacja powierzchni na krytyczne, ogólne i inne obszary
Przykład:
- Kontakt z produktem/krytyczne: stoły robocze, urządzenia, narzędzia;
- Mniej krytyczne: podłoga, ściany, sufity

W jakiej klasie czystości ma być dezynfekcja?
Określenie wymagań czystościowych na podstawie obszaru produkcji
Przykład:
Klasa czystości GMP D (pomieszczenie) i C (stanowiska robocze)

Co ma być osiągnięte?
- Określenie pożądanego stopnia czystości dla sklasyfikowanych powierzchni
- Zdefiniowanie celów, limitów i innych wymagań
Przykład:
Stopień czystości: wizualnie i mikrobiologicznie czyste
Limity:  
- Stoły robocze, urządzenia: 25 KBE/m²
- Podłoga, ściany, sufity: 50 KBE/m²
Inne wymagania: bakteriobójczy, naprzemiennie z substancją sporizydową

Dla jakiego obszaru obowiązuje dezynfekcja pomieszczeń czystych? Gdzie są punkty styku?
Zakres obowiązywania    
Przykład:
Obszar produkcji
Punkty styku z produkcją, uzgodnienia między kierownictwem produkcji a zewnętrzną firmą sprzątającą

Kto jest za co odpowiedzialny i kompetentny?
Odpowiedzialność
Przykład:
- Narzędzia i stoły robocze są czyszczone przez własny personel, odpowiedzialna Pani Muster
- Podłogi, ściany, sufity są czyszczone przez firmę zewnętrzną, odpowiedzialny Pan Saubermann

Jak dezynfekować?
Opis metod dezynfekcji w celu osiągnięcia pożądanego stopnia czystości
Przykład:
- Stoły robocze: wycieranie ściereczką
- Narzędzia: spryskiwanie i wycieranie
- Podłoga, sufit, ściany: wycieranie przy użyciu tekstyliów do wycierania
- Wstępne przygotowanie tekstyliów do wycierania
- Techniki wycierania i metody wymiany

Gdzie są przechowywane materiały? Czy potrzebna jest woda, w jakiej jakości? Gdzie można wyrzucić resztki i wyczyścić sprzęt?
Planowanie wdrożenia    
Przykład:
- Zapewnienie materiałów w strefie materiałowej i przechowywanie w szafce czyszczącej w strefie
- Pobór wody i umywalka z odpływem w strefie CNC/D, jakość wody: woda oczyszczona

Jakie środki i urządzenia są potrzebne?
Opis środków dezynfekcyjnych, urządzeń i tekstyliów do wycierania
Przykład:
- Stoły robocze: Produkt A i B na zmianę, mikrofasrowa ściereczka
- Narzędzia: Produkt C, butelka spryskiwacza, mikrofasrowa ściereczka
- Podłoga, ściany, sufity: Produkt A i B na zmianę, systemowe wózki, system trawienia, pokrowce do wycierania i uchwyty na mop

Czy cel został osiągnięty przy użyciu tych materiałów i sprzętu?
Walidacja środków dezynfekcyjnych, urządzeń i tekstyliów do wycierania    
Przykład:
- Potwierdzenie mikrobiologicznej skuteczności i ewentualnie efektu czyszczącego środków dezynfekcyjnych zgodnie z planem walidacji, na podstawie opinii producentów, badań laboratoryjnych, racjonalności
- Ocena pozostałości i ewentualne planowanie dodatkowego czyszczenia
- Potwierdzenie czystości tekstyliów i urządzeń przez producenta

Kiedy i jak często należy dezynfekować, aby osiągnąć cel?
Ustalenie interwałów dla każdej sklasyfikowanej powierzchni i, jeśli to możliwe, określenie momentu
Przykład:  
- Stoły robocze: codziennie, po zakończeniu pracy
- Narzędzia: wielokrotnie dziennie, w razie potrzeby i po zakończeniu pracy
- Podłoga: codziennie, po zakończeniu pracy
- Ściany, sufity: raz na kwartał, w weekend

Kto wykonuje co, kiedy, jak, czym?
Tworzenie dokumentacji   
Przykład:
Tworzenie instrukcji roboczych i planów dezynfekcji

Czy cel został osiągnięty przy tym personelu?
Walidacja personelu sprzątającego    
Przykład:
- Szkolenie personelu sprzątającego i pracowników
- Potwierdzenie szkolenia przez zewnętrzną firmę sprzątającą

Czy cel jest osiągany przy zastosowaniu określonych metod?
Walidacja dezynfekcji    
Przykład:
- Walidacja metod zgodnie z planem walidacji
- Kontrola czystości wizualnej poprzez kontrolę wzrokową, ewentualnie czystości chemicznej metodami analitycznymi i czystości mikrobiologicznej poprzez pobranie próbki powierzchni

Czy cele są osiągane w trakcie procesu? Jak są one monitorowane? Kto nadzoruje?
- Tworzenie programu monitorowania
- Ustalenie metod i środków badawczych    
Przykład:
- Monitorowanie towarzyszące procesowi
- Mikrobiologiczny monitoring higieny
- Analiza trendów

Co się robi, gdy cele nie są osiągnięte? Jak reagować na odchylenia?
- Działania w przypadku odchyleń
- Modyfikacja istniejącej koncepcji   
Przykład:
- Ustalenie działań przy trzykrotnym przekroczeniu limitów
- Identyfikacja mikroorganizmów
- Analiza słabych punktów
- Konsultacja z kierownictwem produkcji i sprawdzenie wszystkich czynników wpływających, np. zmian w procesie produkcji
- Kontrola metod dezynfekcji
- Sprawdzenie celów i limitów
- Szkolenie personelu

Czy wszystkie dokumenty są kompletne?
Kompletacja i uporządkowanie dokumentacji    
Przykład:
Zestawienie niezbędnych dokumentów:
Instrukcje robocze, plany czyszczenia i dezynfekcji, listy kontrolne, protokoły badań, zapisy działań w przypadku odchyleń, potwierdzenia szkoleń, dokumentacja środków i urządzeń

Wdrożenie