Op tijd voorbereid zijn op de nieuwe VDMA-richtlijn

Afbeelding 1: Classificatie van perslucht volgens ISO 8573. Maximaal toegestane deeltjes per m³ perslucht.

Fig. 1: classificatie van perslucht volgens ISO 8573. Maximaal toegestane deeltjes per m³ perslucht.

Afbeelding 2: Meet systeem voor de bepaling van het deeltjesgehalte / Fig. 2: Meet systeem voor de bepaling van het deeltjesgehalte

Afbeelding 3: Test van het drukdauwpunt / Fig. 3: Test van het drukdauwpunt

Afbeelding 4: Test op microbiële verontreiniging / Fig. 4: Test van de microbiële besmetting

Figuur 5: Generatie van perslucht

Fig. 5: Generatie van gecomprimeerde lucht

Afbeelding 6: Visuele beoordeling van lage oliekonzentraties en spoorstoffen met behulp van een olimpactor. / Fig. 6: Visuele inspectie van lage sporenstoffen via olimpactor

De belemmeringen die door het gebruik van perslucht met onvoldoende kwaliteit voor de werking van schoon- of cleanrooms dreigen, mogen niet worden onderschat. Seizoensgebonden invloeden (pollen, etc.), temperatuur en luchtvochtigheid, fijnstofbelasting op de bron of verontreinigingen bijvoorbeeld uit compressoren, kunnen de kwaliteit van de cleanroomlucht en daarmee ook van het product sterk beïnvloeden.

Belangrijk procesmedium ontwikkelt grote invloed op luchtkwaliteit

Perslucht behoort tot de essentiële procesmedia en is niet meer weg te denken uit de medische en farmaceutische sector. Goed op te slaan, efficiënt en snel beschikbaar, wordt perslucht vaak gebruikt, bijvoorbeeld om korrels te transporteren, lekken te controleren of kunststofgrondstoffen uit te blazen.

In tegenstelling tot de cleanroomlucht wordt de perslucht in de praktijk vaak niet voldoende bewaakt en vormt daardoor een potentieel risico op contaminatie, omdat deze tijdens het productieproces vaak direct in contact komt met het product zelf. Maar ook bij indirect contact met het product, bijvoorbeeld via verpakkingsmaterialen, kunnen verontreinigingen via de perslucht worden overgedragen, die de houdbaarheid en steriliteit negatief kunnen beïnvloeden. Contaminatierisico's komen daarbij uit verschillende bronnen.

Het goede nieuws: gevarenpotentieel kan in principe goed worden geïdentificeerd en geminimaliseerd.

Om perslucht te genereren, wordt omgevingslucht uit de omgeving aangezogen en door compressoren gecomprimeerd. Hierdoor bevinden zich in de perslucht in principe niet alleen alle verontreinigingen zoals deeltjes, stof, pollen, vocht en dampen die in de omgeving aanwezig waren, maar alles in samengeperste vorm. Daarnaast bestaat de gevaar dat tijdens de productie van perslucht en via het persluchtnet zelf verontreinigingen zoals roest, stof, slijtage en olie uit de compressor of de leidingen in de perslucht terechtkomen.

Wordt in gevoelige productiegebieden perslucht met onvoldoende kwaliteit gebruikt, dan kan dit leiden tot een merkbare verslechtering van de productkwaliteit.

Voor gevoelige productiegebieden is het daarom absoluut noodzakelijk om de perslucht te zuiveren, dat wil zeggen onnodige verontreinigingen te verwijderen en zo de benodigde zuiverheid te bereiken.

Gekwalificeerde perslucht maakt bewijs van technische zuiverheid mogelijk

De kwalificatie van perslucht dient ter aantoonbaarheid van de vereiste zuiverheid. De basis hiervoor vormt de internationale normreeks ISO 8573. Deze maakt een classificatie in zuiverheidsklassen mogelijk op basis van vooraf bepaalde parameters: deeltjes, olie en vocht. Tot de deeltjes behoren onder andere stof, pollen en andere zwevende deeltjes.

Water komt in het persluchtsysteem voor in de vorm van waterdamp, waternevel en als druppels water, en komt vooral via de atmosferische lucht in het systeem. Deze vochtigheid kan roest veroorzaken in de leidingen en vormt bovendien een groot risico voor de groei van bacteriën en schimmels. Microbiologische verontreinigingen zoals schimmels of bacteriën komen zo in de perslucht terecht. De gebruikelijke smering van de compressoren met olie kan bovendien leiden tot blijvende vervuiling van het persluchtsysteem.

Zelfs bij olievrije compressoren kunnen kleine hoeveelheden koolwaterstoffen in aerosol- of gasvorm in de perslucht terechtkomen. Uitstromende perslucht kan dus de kwaliteit van de cleanroomlucht negatief beïnvloeden.

Conclusie

Productgerelateerde perslucht moet gelijkwaardig of beter zijn dan de lucht in de ruimte waarin het product wordt vervaardigd.

De Duitse Vereniging voor Machinebouw en Installatiebouw (VDMA) werkt momenteel aan een ontwerp voor het tweede deel over de zuiverheid van perslucht voor specifieke toepassingen in de voedings- en farmaceutische technologie. Een publicatie wordt vermoedelijk in 2017 verwacht.

Bedrijven die perslucht gebruiken in hun schoon- en cleanrooms, zouden zich ook onafhankelijk van deze termijn moeten verdiepen in de kwalificatie, omdat dit een belangrijke factor is in de kwaliteitsborging.