7. Symposium van VIP 3000 - Keep it simple in een complexe farmaceutische wereld

Thomas Rau

Prof. Dr. Enrico Grothe

Dr. Christoph Heinekamp

Christoph Bohn

Markus Hammes (© Ralf-Brunner)

Dr. Bruno Lindemann

Dr. Ing. Udo Weber

Nikolaus Ferstl

Norbert Schönbrod

„Alles sollte so einfach wie möglich gemacht werden – aber auch nicht einfacher", hat Albert Einstein schon vor vielen Jahren erkannt. Een zin die in onze hoogcomplexe wereld blijkbaar veel te vaak wordt vergeten. Reden genoeg voor de „Verein Interessengemeinschaft Pharmabau 3000“, kortweg VIP 3000, om dit jaar haar symposium bij „Imtech“ in Frankfurt onder het motto "Keep it simple" te organiseren en met hooggekwalificeerde sprekers en ongeveer 60 deelnemers uit de cleanroombranche en haar omgeving naar nieuwe wegen in de farmaceutische bouw te zoeken.

Oplossingen in plaats van producten verkopen

Met de al jaren in Nederland wonende architect Thomas Rau had VIP 3000 een openingsspreker uitgenodigd die de „Cradle-to-Cradle- filosofie“ vertegenwoordigt, die zich heeft toegelegd op onvoorwaardelijke duurzaamheid. „De aarde is een gesloten systeem, daar is geen oneindige groei mogelijk“, waarschuwde Rau.

Verbrandingsinstallaties bijvoorbeeld beschreef hij als „crematoria voor grondstoffen“ en hij pleitte ervoor om bij elke planning en ontwikkeling de verdere hergebruik van de gebruikte stoffen te betrekken en zich weer te richten op de levensduur en niet op de performanceduur van goederen. „Koopt iemand de iPhone 6 omdat de 5 kapot is?“ sprak Rau en hij pleitte voor een fundamentele verschuiving in perspectief: innovatieve bedrijven zouden oplossingen verkopen en geen producten. „Want wie van de ene naar de andere plek wil, boekt toch ook alleen een vlucht en koopt geen vliegtuig.“

Samen naar de juiste oplossing

Een iets pragmatischer benaderde Prof. Dr. Enrico Grothe van de Hochschule Albstadt-Sigmaringen het onderwerp. Hij liet zien hoe veel sectoren van de economie onderhevig zijn aan veranderingen, aan de hand van vier factoren: de verschuiving van verkopers- naar kopersmarkt, van nationale concurrentiemarkt naar wereldwijde partnermarkt, de toenemende milieuvriendelijkheid van productie en producten, en de overgang van een productgerichte naar een taakgerichte organisatie.

Al deze factoren weerspiegelen zich ook in de planning van nieuwe fabrieken, ook in de farmaceutische sector. Dat de beste oplossingen alleen gezamenlijk gevonden kunnen worden, illustreerde Grothe met een citaat van de filosoof Karl Popper, die de door hem opgerichte Kritische Rationalisme beschreef als een levenshouding „die erkent dat ik me kan vergissen, dat jij gelijk kunt hebben en dat we samen misschien de waarheid kunnen vinden.“

„Wetenschap heeft communicatie nodig“

De titel van de lezing van Dr. Christoph Heinekamp, directeur van „Dr. Heinekamp Labor- und Industrieplanung GmbH“, was eerder retorisch bedoeld: „Laboratoria - Dynamische ontwikkeling of stilstand“. Het laboratorium van de toekomst combineert wetenschappen zoals scheikunde, biologie en natuurkunde weer in het begrip van Goethe van de natuurwetenschappen en biedt wetenschappers tegelijkertijd vrije toegang tot hun werkruimten en de mogelijkheid zich terug te trekken.

Ontmoetingsruimten zijn onmisbaar, want „Wetenschap heeft communicatie nodig“, aldus Heinekamp. Omdat de beslissing over hoe een laboratorium wordt gebouwd lange tijd doorwerkt, adviseerde hij enerzijds flexibel te plannen en anderzijds ruimte voor uitbreidingen te voorzien.

„Meer hersencapaciteit investeren“

Hoe dit idee in de praktijk kan worden gebracht, liet Christoph Bohn zien, Senior Technical Manager bij Holopack Verpackungstechnik GmbH, dat met haar project „Pharma 2020“ het motto „Keep it simple and flexible“ in de praktijk bracht. Holopack is volgens Bohn de leidende contractfabrikant voor steriele en aseptische vulling met „Blow-Fill-Seal-technologie“. Hierbij worden medicijnen in kunststof flessen gevuld, die in één werkgang worden gevormd, gevuld en geseald.

De nieuwbouw, die het bedrijf in 2012 na slechts 18 maanden bouwtijd in gebruik nam, is consequent opgebouwd volgens een rasterpatroon dat maximale flexibiliteit garandeert. „Als contractfabrikant weten we immers nooit wat er komt“, aldus Bohn. Dankzij de gekozen bouwmethode kan men binnen enkele uren de vulinstallaties klant-specifiek aanpassen. „We moesten vooraf wel iets meer hersencapaciteit investeren“, zei Bohn, maar het succes spreekt voor zich. Het modulaire systeem heeft niet alleen kostenbesparingen van ongeveer 15 procent opgeleverd, maar ook veel tijd bespaard en geleid tot nog betere productkwaliteit.

Onderzoeksgebouwen in de FAZ- feuilleton

Van een voor wetenschappers en architecten zowel gunstige paradigmaverschuiving berichtte Markus Hammes, die samen met zijn partner in Stuttgart het bureau „hammeskrause architekten“ runt, dat gespecialiseerd is in onderzoeksgebouwen. Inmiddels is de erkenning doorgedrongen dat de externe randvoorwaarden een essentiële rol spelen bij het wereldwijd bijhouden van de beste (onderzoeks)geesten. Terwijl onderzoeksgebouwen vroeger nauwelijks werden opgemerkt, heeft zijn bureau met de nieuwbouw van het „Center for Free Electron Laser Science“ in Hamburg zelfs een bespreking in de feuilleton van de FAZ gehaald. Wat alle gebouwen van hammeskrause gemeenschappelijk hebben, is dat ze helder en doorschijnend zijn. Transparantie in de wetenschap betekent hier niet alleen inhoudelijk, maar ook optisch. Bovendien hechten de architecten grote waarde aan ontmoetingsplaatsen, of het nu gaat om aangewezen trefpunten zoals cafés of ruime, open trappenhuizen om te zien en gezien te worden. Een grote markt ziet Hammes ook in de verbouwing van bestaande gebouwen. Volgens recente cijfers is in Duitsland bijna de helft van alle gebouwen ouder dan 50 jaar.

Beter plannen door simulaties

Bijna een thuiswedstrijd had Dr. Bruno Lindemann, die bij de gastheer van het VIP 3000-symposium, Imtech Deutschland GmbH & Co KG, verantwoordelijk is voor simulaties in onderzoek en ontwikkeling. Hij liet zien aan de hand van praktische voorbeelden hoe met complexe computersimulaties het energieverbruik in industriële gebouwen kan worden berekend, om zo optimale en kostenefficiënte oplossingen te vinden. Zo kan bijvoorbeeld de restwarmte uit de farmaceutische productie worden geregeld zodat de daarin opgeslagen energie wordt gebruikt voor het verwarmen van ruimtes. Vroeger moest men hiervoor veel experimenteren, „nu leveren simulaties exacte resultaten“, legde Lindemann uit. Volledig volgens het principe „Keep it simple“.

„We moeten afzien van het principe van hoop bij de ingebruikname van hoogtechnologische gebouwen“, pleitte Dr. Ing. Udo Weber, directeur van Weber en Partner in Berlijn. Te vaak vertrouwen de verantwoordelijken er simpelweg op dat alles uiteindelijk klopt. Hoe bedrieglijk dat kan zijn, ervaart men op de Berlijnse luchthaven, waar vanaf het begin geen inbedrijfstellingsmanagement was. „Bij hoogtechnologische gebouwen moet altijd van achteren worden gepland“, aldus Weber. Pas wanneer duidelijk is welke eisen bij de ingebruikname moeten worden vervuld, kunnen andere taken worden vastgesteld. Onmisbaar is een matrix die alle disciplines weergeeft, om te zien hoe de verschillende taken samenhangen. „De planning moet worden bepaald door de technische zijde en niet door de dekvloerlegger“, zei Weber.

Interdisciplinair denken

Als het gaat om cleanrooms, kan Nikolaus Ferstl twee perspectieven verbinden: 15 jaar lang heeft hij cleanrooms gepland en gebouwd, sinds zes jaar staat hij als technisch directeur van de Universiteit en het Universitair Klinikum Regensburg aan de zijde van de exploitanten. Het ziekenhuis, dat zich heeft gespecialiseerd in de behandeling van de zwaarste gevallen, beschikt, zoals Ferstl in zijn lezing zei, over ongeveer een dozijn ruimtes die aan cleanroom-eisen moeten voldoen: voor de productie van geneesmiddelen, voor laboratoriumonderzoeken of als operatiekamers. Wat „reinheid“ betekent, illustreerde hij met een indrukwekkend getal: terwijl in smogbelaste lucht per kubieke meter een miljard deeltjes worden geteld die groter zijn dan 5 µm, mogen er in een cleanroom van klasse A nog maar 3500 zijn. Wie zich bezighoudt met cleanrooms, aldus Ferstl, moet altijd interdisciplinair denken, „omdat hier betrokkenen uit de meest uiteenlopende vakgebieden samenwerken.“ Alleen zo kan de noodzakelijke veiligheid in de cleanrooms worden gewaarborgd.

Workshops als ideeënfabriek

Hoe mooi ook „Keep it simple“ klinkt, „de projecten waar we aan werken, zijn uiterst complex“, zei Norbert Schönbrod van Carpus+Partner AG in zijn lezing. Hij noemde ook een goede projectorganisatie en een duidelijke taakdefinitie als essentieel. Even belangrijk vindt hij het om alle betrokkenen aan één tafel te krijgen. Projecten in de farmaceutische sector zijn altijd interdisciplinair en meerjarenplannen – „Daarom werken wij het liefst met workshops, waarin mensen elkaar leren kennen en ideeën uitwisselen.“ Uiteindelijk is bewezen dat 90 procent van alle goede ideeën ontstaat door face-to-face contact.