Ruch dostosowany do ciała musi być nauczony

Ruch odpowiedni dla ciała musi być opanowany

Wywiad z Malte Lenkeit, doradcą ds. ergonomii w
Dauphin HumanDesign Group GmbH & Co. KG, Offenhausen

Bezpieczne i zdrowe środowisko pracy zapobiega chorobom zawodowym. Tę zasadę wyznają nie tylko pracownicy ds. bezpieczeństwa i inżynierowie bezpieczeństwa, ale także doradca ds. ergonomii Malte Lenkeit. Jeden z głównych celów jego pracy to profilaktyka i związana z nią świadomość pracowników w celu unikania nieprawidłowych postaw w miejscu pracy. Zajmuje się zatem zjawiskiem, które nurtuje świat pracy w Niemczech: choć obecnie około 17 milionów ludzi, prawie 20 procent wszystkich Niemców, pracuje siedząc w biurze, to dolegliwości zawodowe, które wcześniej częściej wynikały z pracy fizycznej, nie zmieniły się znacząco w porównaniu z przeszłością. Sporadyczne lub przewlekłe bóle pleców i napięcia znają dziś wielu pracowników biurowych. Celem Malte Lenkeit jest pokazywanie i zmienianie zachowań ludzi w miejscu pracy na podstawie naukowych ustaleń oraz zachęcanie ich do przyjęcia postawy ciała i ruchu sprzyjających zdrowiu. W wywiadzie wyjaśnia, co według jego doświadczeń w ramach zarządzania zdrowiem w przedsiębiorstwach jest sensowne, aby umożliwić bezpieczne i zdrowe środowisko pracy w biurze.

Codziennie porusza się Pan po tak zwanych środowiskach pracy biurowej. Jakie są Pana spostrzeżenia?

Środowiska pracy różnią się znacznie. Aktualne tematy, na których skupiam się podczas konsultacji w Niemczech i za granicą, dotyczą właściwego korzystania z wyposażenia biurowego. W centrum uwagi jest przy tym postawa ciała sprzyjająca zdrowiu. Pracownicy w miejscu pracy biurowej bardzo często przyjmują bierną postawę siedzącą, co nie jest zaskakujące, ponieważ im bardziej skoncentrowani są na pracy, tym mniej zwracają uwagę na swoje zachowanie i postawę ciała. Gdy mięśnie są stale i jednostronnie napięte lub kręgosłup jest biomechanicznie przeciążony — czyli gdy występuje statyczna postawa siedząca — jest to już szkodliwe dla zdrowia. Moim celem jest przekazywanie wskazówek i trików dotyczących ergonomicznego siedzenia i ruchu w miejscu pracy biurowej. Nawet w dobrze wyposażonych biurach istnieje znaczny zapotrzebowanie na doradztwo w tym zakresie.

Jak korzysta Pan jako ekspert ds. ergonomii, ściśle współpracujący z ekspertami ds. bezpieczeństwa pracy i lekarzami medycyny pracy, z naukowych ustaleń w swojej pracy w firmach?

Doradztwo ergonomiczne ma na celu tworzenie bezpiecznego i zdrowego środowiska pracy. Podczas konsultacji przekazuję, opierając się na naukowych ustaleniach, skutki obciążeń wynikających z nieprawidłowych postaw siedzących. Weźmy przykład z aktualnych badań nad siedzeniem. Zajmują się one biomechanicznym obciążeniem kręgosłupa osoby siedzącej. Wyniki pokazują, że obciążenie kręgosłupa gwałtownie rośnie, im bardziej kręgosłup odkształca się podczas siedzenia, czyli odchyla się od swojej normalnej, podwójnej litery S. Instytucja naukowa na uniwersytecie RWTH Aachen przeprowadziła w ostatniej dekadzie różne badania nad dynamicznym siedzeniem w biurze. W najnowszym badaniu, z użyciem modeli anatomicznych kręgów i cyfrowych pomiarów kątów u badanych oraz nagrań wideo, udało się wykazać, że pochylenie miednicy podczas siedzenia ma kluczowe znaczenie. Jest ono miarą obciążenia lub odciążenia kręgosłupa. Osoba stojąca ma kąt pochylenia miednicy średnio 35°. Przy tym kręgosłup jest w swojej idealnej formie i odciążony. To był punkt wyjścia dla naukowców z Aachen w ich badaniu. Liczne pomiary potwierdzają, że przy poziomej powierzchni siedzenia największe jest odchylenie miednicy w tył, około 22°, co oznacza duże obciążenie kręgosłupa. Nawet przy nachyleniu siedzenia do przodu o minus 4°, badacze zaobserwowali nadal silne odchylenie miednicy w tył. Dopiero przy nachyleniu siedzenia o minus 8° według wyników badaczy można zaobserwować pozytywny wpływ na pozycję miednicy podczas siedzenia, czyli na prawidłowe ustawienie kręgosłupa. Dr Andreas Schön z RWTH podsumowuje wyniki słowami: „Siedź tak, jak chodzisz i stoisz”. Wszystkie te ustalenia, a także wiedza z wcześniejszych badań, wprowadzam do doradztwa ergonomicznego. Oczywiście bez powtarzania licznych, choć ważnych, ale często mylących danych.

Jak uświadamia Pan ludziom konieczność sprawdzania własnego zachowania?

Ergonomiczne ruchy trzeba się nauczyć. Ludzie muszą doświadczyć tego, co nauka ustaliła na podstawie długich serii badań i teoretycznych ustaleń. Nie mam na myśli tego, że muszą odczuwać ból wywołany nieprawidłowymi postawami w miejscu pracy. Bo wtedy zwykle jest już za późno. Skupiam się na profilaktyce. To pokazuje, jak zapobiegawcze działania pomagają na stałe zachować zdrowie i dobrą kondycję. Moim partnerem jest zarządzanie zdrowiem w przedsiębiorstwie. Wspólnie z pracownikami ds. bezpieczeństwa i inżynierami bezpieczeństwa integrujemy pokazy, wydarzenia i inspekcje stanowisk pracy z istniejącymi środkami zarządzania. Duży sukces odnieśliśmy dzięki naukowym metodom pomiarowym z naszego ErgoLab. Pozwalają one w przystępny sposób przekazywać wiedzę ergonomiczną, taką jak ta z RWTH. Na przykład podczas dni zdrowia w firmie korzystamy z ErgoMouse, aby pokazać wpływ właściwego nachylenia i postawy siedzenia. W tym celu wykonujemy trzy pomiary: Pierwszy dokumentuje kręgosłup osoby stojącej od głowy po cały grzbiet. Specyficzna podwójna litera S kręgosłupa badanej osoby jest widoczna na monitorze. W drugim pomiarze kręgosłup jest przedstawiany w typowej dla badanego pozycji siedzącej przy stanowisku pracy. Na koniec wykonywany jest pomiar na krześle biurowym z funkcją Synchro-Activ-Balance, czyli z nachyleniem siedziska do przodu do minus 12° z synchronizowanym podparciem oparcia. Porównując wyniki pomiarów, uczestnik widzi, że ostatnia mierzona pozycja siedząca jest bardzo zbliżona do naturalnego wygięcia kręgosłupa w pozycji stojącej. W ten sposób uświadamia się, że nachylenie siedziska do przodu jest bardzo zbliżone do zasady „siedź tak, jak chodzisz i stoisz”. To ma wpływ. Wyniki pomiarów drukowane są na karcie ergonomicznej, którą otrzymuje uczestnik. ErgoMouse cieszy się dużym zainteresowaniem.

Innym modułem ErgoLab jest elektromiogram (Mini-EMG). Dzięki niemu pracownicy ds. bezpieczeństwa i inżynierowie mogą pokazać obciążenia mięśni związane z pracą na co dzień. Mini-EMG wykazuje aktywność mięśni w okolicy szyi, karku, ramion oraz przedramion przy stanowiskach komputerowych. „Uśmiechnięta” sygnalizacja z funkcją sygnalizacji świetlnej — czyli zielony, żółty, czerwony — pokazuje w czasie rzeczywistym jednostronne obciążenie mięśni. Umożliwia to także bezpośrednią korektę postawy.

Krzesło edukacyjne eyeSeat jest tak naprawdę kolejnym członkiem rodziny ErgoLab. Służy do długoterminowego monitorowania nawyków siedzenia. Czujniki nacisku w siedzisku i oparciu dokumentują zwyczaje siedzenia, informując użytkownika, gdy nie korzysta właściwie z powierzchni siedzenia, siedzi na krawędzi lub przyjmuje statyczną postawę. Ponadto eyeSeat posiada funkcję statystyk, dokumentującą zachowania siedzącego użytkownika. Na podstawie tych danych można wyciągać wnioski i planować działania w celu optymalizacji stanowiska pracy.

Obecnie pracujemy nad dodaniem kolejnego metody pomiarowej do ErgoLab, która pozwoli na wizualizację całej postawy ciała w miejscu pracy.

Gdzie jako „pracownicy biurowi” powinniśmy zacząć optymalizować swoją pozycję siedzącą?

Choć może się to wydawać banalne: trzeba sięgnąć po instrukcję obsługi i zapoznać z funkcjami swojego krzesła. Należy również do obowiązków pracowników ds. bezpieczeństwa i inżynierów bezpieczeństwa zapewnienie, aby wszyscy pracownicy znali, rozumieli i stosowali się do tych informacji. Bardzo dobre doświadczenia mamy z udostępnianiem instrukcji obsługi online w miejscach pracy przy komputerze. W ten sposób nie można ich zgubić. Ponadto warto wiedzieć, gdzie można znaleźć ważne wskazówki dotyczące prawidłowego siedzenia. W internecie dostępne są łatwo zrozumiałe porady. Na przykład 60-sekundowy test dostępny na stronie Dauphin lub na www.Menschen-und-Arbeit.de to szybka możliwość analizy własnego zachowania siedzącego i — w razie potrzeby — jego poprawy.

Panie Lenkeit, dziękujemy za rozmowę.

Zdjęcie: Lepsze jest siedzenie z podparciem podłokietników lub blatu stołu, ponieważ zmniejsza to ryzyko napięcia mięśni karku i szyi.
Źródło: Dauphin HumanDesign Group