Nanomateriały: ZVO opowiada się za klasyfikacją opartą na rozmiarze cząstek

Nanopartikel, die nur 1 do 100 nanometrów wielkości, oferują szeroki zakres możliwości technicznych, ale ze względu na potencjalne zagrożenia dla zdrowia podlegają regulacjom. (Obraz: CC-4.0-International/TiberiusRufus)

Nanomateriały są podstawą wielu innowacji i stają się coraz bardziej istotne technicznie. Jednak według najnowszych założeń nanomateriały stanowią również potencjalne zagrożenie dla zdrowia ludzkiego, ponieważ ze względu na swoją wielkość mogą posiadać specjalne właściwości, których substancja nie ma przy większych rozmiarach cząstek. Komisja Europejska rozszerzyła zatem obowiązki rejestracyjne wyraźnie także na formy nano substancji na mocy rozporządzenia (UE) 2018/1881. Niektóre przywołane definicje i rozważania jednak, według opinii Centralnego Związku Technik Powłokowych e.V. (ZVO), nie są wiarygodne.

W zaleceniu Komisji Europejskiej dotyczącego definicji nanomateriałów 2011/696/UE, materiał jest przypisywany nanomateriałowi, jeśli co najmniej 50 procent ma rozmiar cząstki między 1 a 100 nanometrów.

Z punktu widzenia ZVO, ta granica nie jest naukowo uzasadniona i dlatego nie jest wystarczająco uzasadniona. Jednak sensowne jest, aby jako kryteria klasyfikacji stosować wielkość cząstek i rozkład wielkości cząstek.

Wątpliwości budzi również dodawanie do tej definicji aglomeratów i agregatów. Założenie, że nanomateriały mogą być uwalniane z matrycy, również nie jest potwierdzone naukowo i jest co najmniej mało prawdopodobne. Badania przemysłu lakierniczego wykazały już w różnych przypadkach 1, 2, że nawet podczas procesów szlifowania ryzyko związane z nanolakierami nie jest wyższe niż w przypadku tradycyjnych lakierów. W tych badaniach nie stwierdzono żadnych wskazówek na zagrożenie dla zdrowia lub środowiska.

Rozważania oparte na substancji prowadzą do nadmiernych nakładów pracy

Wraz z publikacją rozporządzenia (UE) 2018/1881 nastąpiła szeroka zmiana załączników I, III, VI, VII, VIII, IX, X, XI i XII rozporządzenia REACH (WE) 1907/2006. Ich zbiorcze żądanie, aby przy rejestracji substancji również sprawdzać nanomateriały lub formy nano, jest sprzeczne z logiką działania. Należy również ocenić, na ile podejście grupowe do oceny ma sens. Niezdolność podejścia grupowego do regulacji wykazał ZVO w innym miejscu 3. W związku z tym wszystkie istotne lub możliwe drogi narażenia na nanomateriały podczas wprowadzenia do obrotu muszą być uwzględnione. Pracodawca jest zobowiązany do uwzględnienia tej oceny w ramach oceny ryzyka, do jej oceny i do opracowania koncepcji działań mających na celu zapobieganie potencjalnym zagrożeniom dla pracownika.

Ta substancjowa ocena właściwości cząstek doprowadzi do niepotrzebnych, nieproporcjonalnych nakładów pracy. Ponieważ potencjalne zagrożenia, które tutaj rozpatrujemy, są niezależne od substancji, można nawet oczekiwać, że ten obszar rejestracji dla wielu różnych substancji będzie wykazywał podobne wyniki. Dlatego bardziej celowe byłoby ogólne rozporządzenie oparte na wielkości cząstek (analogicznie do załącznika 1, punkt 2, niemieckiego rozporządzenia o substancjach niebezpiecznych).

Substytucja nanomateriałów w technologiach powłok niemal niemożliwa

W technologiach powłok nanomateriały są wykorzystywane do sterowania właściwościami powierzchni poprzez wielkość cząstek. W związku z tym w tych dziedzinach nie mogą być stosowane substancje, które różnią się znacząco rozkładem wielkości od oryginalnego materiału.

Przykłady:

- Dwutlenek tytanu jako wypełniacz
- Czarny węglan/Rus jako dodatek w formulacjach czarnych
- Dwutlenek cynku jako pigment
- Krzemionka jako wykończenie, np. top coat/sealer

W przypadku możliwych substytutów nie zakłada się, że wykraczają one poza definicję nanomateriału, co oznacza, że technicznie i właściwościowo nie mogą stanowić alternatywy dla technologii powłok.

Ogólnie można stwierdzić, że substytucja nanomateriałów będzie niemożliwa zawsze wtedy, gdy to właśnie wielkość cząstek odgrywa kluczową rolę w profilu właściwości.

ZVO popiera traktowanie właściwości zależnych od wielkości cząstek oddzielnie od właściwości substancji. W szczególności konieczne jest włączenie do rozporządzenia CLP (Classification, Labelling and Packaging = klasyfikacja, oznakowanie i pakowanie substancji i mieszanin) odpowiedniej, niezależnej od substancji kategorii.