MEDICA LABMED FORUM – Innowacje ze świata medycyny laboratoryjnej

Forum MEDICA-LABMED prezentuje najważniejsze tematy medycyny laboratoryjnej. (Zdjęcie: Constanze Tillmann) / The MEDICA-LABMED FORUM presents key topics in laboratory medicine. (Photo: Constanze Tillmann)

Od 2017 roku medycyna laboratoryjna jest obecna na międzynarodowych targach MEDICA w Düsseldorfie, wśród strefy wyposażenia laboratoriów i diagnostyki, z wysokiej klasy wydarzeniem naukowym, które co roku gromadzi setki wystawców. Pomimo lub może nawet właśnie z powodu pandemii COVID-19, MEDICA LABMED FORUM cieszy się rosnącym uznaniem w środowisku akademickim i przemysłowym. Najnowsze naukowe osiągnięcia z szerokiego zakresu diagnostyki medycznej będą ponownie prezentowane na MEDICA 2022 (w terminie od 14 do 17 listopada) w hali targowej 1, gdzie renomowani eksperci będą prezentować najnowsze wykłady w ramach programu labormedicalnego forum branżowego.

Po pandemicznej, wyłącznie cyfrowej edycji w 2020 roku, MEDICA LABMED FORUM od zeszłego roku jest ponownie miejscem spotkań międzynarodowych gości w formacie stacjonarnym. Dwóch naukowych organizatorów, prof. dr med. Georg Hoffmann i prof. dr med. Stefan Holdenrieder, obaj lekarze laboratoryjni z Instytutu Medycyny Laboratoryjnej Niemieckiego Centrum Serca w Monachium, przygotowało na ten rok atrakcyjny i różnorodny program obejmujący trendy z dziedziny in vitro diagnostyki (IVD) w ośmiu sesjach.

Dzień otwarcia nosi hasło „Przepisy prawne i jakość”. Drugiego dnia wydarzenia w krótkich prezentacjach i interaktywnych dyskusjach panelowych omawiane będą najnowsze trendy w medycynie laboratoryjnej. 16 listopada skupimy się na niedawno odkrytych biomarkerach. Ostatni dzień, 17 listopada, poświęcony będzie innowacyjnym osiągnięciom w naukach biologicznych.

Dzień 1: Przepisy prawne i jakość

Rozpoczęcie wydarzenia 14 listopada poprowadzi sesja zorganizowana przez prof. dr Astrid Petersmann z Uniwersytetu Medycznego w Oldenburgu, dotycząca aktualnych wyzwań regulacyjnych w medycynie laboratoryjnej. Ten dzień forum będzie szczególnie poświęcony europejskiej „Rozporządzeniu o diagnostyce in vitro” (IVDR), które ma na celu znaczne poprawienie standardów jakości w zakresie diagnostyki, z myślą o bezpieczeństwie pacjentów. Od maja 2022 roku rozporządzenie to jest „ostro wprowadzone” dla diagnostyki laboratoryjnej, co stawia przed producentami ogromne wyzwania regulacyjne, jak również przed laboratoriami medycznymi, które same opracowują testy – na przykład do specjalistycznych parametrów – do opieki nad pacjentami. „Zawsze tak robiliśmy”, mówi prof. Petersmann, „nie będzie już akceptowalne w przyszłości”.

Dotyczy to również działań zapewniających jakość, które choć są od wielu lat ustalone, to ich wymagania dotąd opierały się raczej na technicznej wykonalności niż na medycznych potrzebach. W przyszłości ma się to zmienić, a pierwsze kroki przedstawi prof. dr Matthias Nauck z Uniwersytetu Medycznego w Greifswaldzie. Na przykład, wymagania analityczne dotyczące pomiarów diagnostycznych i leczenia cukrzycy zostały już istotnie zaostrzone w celu zapewnienia bezpieczeństwa pacjentów. To podejście będzie także podstawą dalszego rozwoju w ramach wytycznych Izby Lekarskiej Niemiec. Ponadto informacje o jakości badań laboratoryjnych mają stać się bardziej przejrzyste i dostępne dla lekarzy. Ten aspekt będzie omawiany w części wydarzenia zatytułowanej „Zapewnienie jakości w pacjentocentrycznej medycynie laboratoryjnej”. Kierowniczka sesji przewiduje, że jej prelegenci przedstawią i omówią szereg ważnych nowości.

Dzień 2: Najnowsze trendy w medycynie laboratoryjnej

Pod hasłem „Liquid Biopsy” lub „Liquid Profiling” od lat mówi się o diagnostyce za pomocą krążących w krwi kwasów nukleinowych (CNAPS). Według prof. dr Stefana Holdenrieder, który poprowadzi sesję „Nowe spojrzenia na diagnostykę kwasów nukleinowych w krążeniu” 15 listopada, ta diagnostyka szybko przechodzi od badań naukowych do zastosowań klinicznych – czyli od „bench to bedside”. Podczas gdy jest już standardem w nieinwazyjnych testach prenatalnych, pojawiły się duże badania nad jej zastosowaniem u pacjentów z nowotworami, obejmujące wybór i monitorowanie celowanych terapii, wykrywanie minimalnej choroby resztkowej oraz wczesną diagnostykę różnych nowotworów. CNAPS zyskuje również na znaczeniu w wykrywaniu i klasyfikacji sepsy oraz w monitorowaniu po transplantacji. Kluczowym powodem rozwoju jest, obok lepszej dostępności czułych technologii wysokoprzepustowych, poszerzanie wiedzy o biologii, strukturze i funkcji kwasów nukleinowych we krwi. Coraz częściej epigenetyczne i fragmentacyjne wzory DNA są wykorzystywane nie tylko do wykrywania chorób, ale także do ustalania pochodzenia tkankowego. Dr Abel Bronkhorst z Technicznego Uniwersytetu w Monachium przedstawi najnowsze odkrycia w naukach podstawowych dotyczących krążących kwasów nukleinowych, a ich różnorodne zastosowania w diagnostyce klinicznej będą następnie omawiane i dyskutowane przez innych wybitnych ekspertów.

„Wiecznie żywa” pandemia COVID-19 będzie również obecna na forum, z własną sesją zatytułowaną „COVID-19: Wyzwania pozostają”. Aktualne wyzwania to ciągła ewolucja nowych wariantów wirusa oraz konieczność dostosowania diagnostyki, terapii i rozwoju szczepionek. Dlatego pierwsze prezentacje skupią się na wykrywaniu nowych wariantów wirusa, testach odpornościowych za pomocą testów na przeciwciała i komórkowych, a także na metodach opracowania uniwersalnej szczepionki przeciwko COVID-19. Kolejnym wyzwaniem zarówno indywidualnym, jak i społecznym, jest coraz bardziej uświadomione syndrom Long-COVID. Aby lepiej zrozumieć i leczyć tę powolnie rozprzestrzeniającą się „epidemię po epidemii”, dotykającą miliony ludzi na całym świecie – także tych z łagodnym przebiegiem ostrego zakażenia – potrzebne są pogłębione zrozumienie patofizjologiczne, nowe molekularne testy diagnostyczne oraz wyspecjalizowane centra leczenia pacjentów. Prof. dr Uta Behrends z „Centrum przewlekłego zmęczenia dla młodych ludzi (MCFC)” na Uniwersytecie Technicznym w Monachium, które od lat zajmuje się syndromami zmęczenia po różnych chorobach wirusowych, opowie o swojej pracy z interdyscyplinarnym zespołem specjalistów wspierających pacjentów z Long-COVID i ME/CFS u dzieci i młodzieży.

Dzień 3: Innowacyjne biomarkery

Ostatnie dwa dni forum rzucają światło na przyszłość medycyny laboratoryjnej i nauk o życiu. 16 listopada dr Verena Haselmann z Uniwersytetu Medycznego w Mannheim, wraz z zespołem młodych, zaangażowanych naukowców, przedstawi „wschodzące gwiazdy” wśród nowych biomarkerów na niebie nauki. Co nowego i co jest na drodze do standardowej opieki – te dwa pytania będą głównym tematem wykładów i dyskusji.

Rano omówione zostaną technologie, których potencjał w diagnostyce i terapii medycznej jest jeszcze oceniany. Należą do nich nowe metody sekwencjonowania genomu i wykrywania złożonych zmian epigenetycznych. Ponadto, techniki te będą stosowane na pojedynczych komórkach („single cell omics”) oraz w badaniach próbek krwi za pomocą rezonansu magnetycznego (MRI), czyli techniki, która dotąd była rutynowo wykorzystywana głównie w obrazowaniu diagnostycznym. Wspólną cechą tych metod jest to, że w jednej analizie generują ogromne ilości danych, których interpretacja stanowi główne wyzwanie. W sesji porannej prof. dr Jonathan Schmid-Burgk z Instytutu Chemii Klinicznej i Farmakologii Klinicznej Uniwersyteckiego Szpitala w Bonn przedstawi w wykładzie „Next-generation sequencing – co nowego?” wgląd w wysokoprzepustowe sekwencjonowanie i nowe możliwości zastosowań. Dyskutowana będzie również wartość funkcjonalnego mapowania genów dla hotspotów genowych.

Po południu na forum w Düsseldorfie zostaną zaprezentowane techniki, które są już bliżej komercyjnej dostępności, ale wciąż budzą duże zainteresowanie i dyskusje. Na przykład dowiemy się o wykrywaniu aberracji genetycznych u embrionów z krwi matki (NIPT) lub o testach odporności na poziomie komórkowym, które obecnie odgrywają rolę w ocenie odporności w trakcie pandemii COVID-19. Dr Maximilian Kittel z Instytutu Chemii Klinicznej w Mannheim i Wydziału Medycznego Uniwersytetu w Heidelbergu omówi w swoim wykładzie „LDTs w świetle IVDR – czy to jeszcze opcja dla standardowej opieki?” krytycznie kwestię, czy i w jakich warunkach „lab-developed tests” (testy opracowane w laboratorium) będą nadal możliwe do stosowania w rutynowej diagnostyce po pełnym wdrożeniu nowej dyrektywy IVD. Szczególny nacisk położony zostanie na sprzeczności między medycyną spersonalizowaną a potwierdzaniem wyników klinicznych. Dzień zakończy się prezentacjami dotyczącymi analizy danych z systemami ekspertowymi oraz własnych rozwiązań laboratoryjnych (LDT – testy opracowane w laboratorium), które będą musiały dostosować się do nowych regulacji IVDR w codziennej praktyce.

Dzień 4: Przełomowe osiągnięcia w naukach biologicznych

17 listopada dr Peter Quick, kierownik grupy badawczej ds. nauk o życiu w VDGH e. V., przedstawi naukowców i twórców, którzy zasłużyli się na polu technologii RNA, szczególnie istotnych także w rozwoju szczepionek.

Dr Christian Dohmen z Ethris GmbH, starszy dyrektor ds. formulacji i badań nad aerozolami, zaprezentuje projekt terapii mRNA dla chorób płuc. Projekt ten opiera się na nowej klasie produktów mRNA jako terapii do leczenia chorób dróg oddechowych i infekcji. Platforma technologiczna Ethris utoruje drogę do terapii zastępczej białek w rzadkich chorobach płuc oraz terapii przeciwwirusowych.

Dr Janine Altmüller z MDC ds. Medycyny Molekularnej i kierowniczka Centrum Genomiki w Berlinie w Instytucie Zdrowia Charité, spojrzy na jeszcze bardziej rewolucyjne technologie nauk o życiu: omiki pojedynczych komórek i przestrzenne. Ponieważ wszystkie procesy życiowe w narządach i organizmach opierają się na funkcjach ich podstawowych elementów – pojedynczych komórek i ich wzajemnych interakcjach – te metody mają ogromne znaczenie dla badania fizjologii zdrowia i choroby. Przedstawi szeroki przegląd koncepcji technologicznych do analizy pojedynczych komórek i przestrzennych, pokaże zarówno ich zalety, jak i ograniczenia, oraz zilustruje ich wpływ na przykładzie kilku szczególnie imponujących studiów przypadków.

Terapię genową, edycję genomu i diagnostykę – dokąd zmierza ta dziedzina? Również Toni Cathomen, profesor terapii komórkowej i genetycznej na Uniwersytecie Freiburg, dyrektor Instytutu Transfuzjologii i Terapii Genetycznej na Uniwersyteckim Szpitalu, zaprosi do spojrzenia w przyszłość. Programowalne nukleazy, takie jak CRISPR-Cas, zapoczątkowały nową erę w medycynie spersonalizowanej. Wyjaśni zasady terapii genowej i edycji genomu, przedstawi przykłady skutecznie stosowanych terapii genowych w chorobach krwi i układu odpornościowego oraz omówi nowe technologie edycji genomu, które znacznie poszerzyły zakres zastosowań terapii genowej. Na koniec skupi się na diagnostycznych testach, które służą do oceny i minimalizacji ryzyka genotoksyczności. Podzieli się także swoją wizją przyszłości tej dziedziny.

Pomimo złożoności tematów, jednym z znaków rozpoznawczych czterodniowego wydarzenia jest to, że wszystkie wykłady są krótkie, precyzyjne i zrozumiałe, a następnie pogłębiane w żywych dyskusjach panelowych z udziałem audytorium. To właśnie ten koncept w dużej mierze przyczynił się do sukcesu MEDICA LABMED FORUM jako głównego punktu programu MEDICA.

MEDICA DEEP DIVE: Diagnostyka chorób zakaźnych

A dla tych, którzy już przed rozpoczęciem targów chcą się przygotować w sposób pogłębiony, dostępne są cyfrowe, anglojęzyczne panele dyskusyjne „MEDICA DEEP DIVE”. Rozpoczną się wkrótce i skupią się na najważniejszych trendach w dziedzinie opieki zdrowotnej. Start już 22.09. od tematu z zakresu medycyny laboratoryjnej: „Diagnostyka chorób zakaźnych”, z naciskiem na najnowsze innowacje i rozwój w zakresie diagnostyki point-of-care.