MEDICA LABMED FORUM – Innovaties uit de wereld van de laboratoriumgeneeskunde

Het MEDICA-LABMED FORUM presenteert top-thema's uit de laboratoriumgeneeskunde. (Foto: Constanze Tillmann) / The MEDICA-LABMED FORUM presents key topics in laboratory medicine. (Photo: Constanze Tillmann)

Al sinds 2017 is de laboratoriumgeneeskunde met een hoogwaardig wetenschappelijk evenement aanwezig op de internationale toonaangevende beurs MEDICA in Düsseldorf, midden in het beursgebied voor laboratoriumuitrustingen en diagnostica, met jaarlijks meerdere honderden deelnemende exposanten. Ondanks of misschien juist dankzij de coronapandemie wint het MEDICA LABMED FORUM steeds meer waardering in de wetenschap en industrie. De nieuwste wetenschappelijke inzichten uit het breed opgezette diagnostische vakgebied van de geneeskunde worden tijdens MEDICA 2022 (duur: 14 – 17 november) opnieuw gepresenteerd in hal 1, waar gerenommeerde experts met actuele lezingen uitkijken op het podiumprogramma van het laboratoriumgeneeskundige vakforum.

Na een pandemie-gedwongen volledig digitale uitvoering in 2020 is het MEDICA LABMED FORUM sinds vorig jaar weer een ontmoetingsplaats voor internationale gasten in een fysieke setting. De twee wetenschappelijke organisatoren, Prof. Dr. med. Georg Hoffmann en Prof. Dr. med. Stefan Holdenrieder, beiden laboratoriumartsen aan het Instituut voor Laboratoriumgeneeskunde van het Deutsche Herzzentrum München, hebben voor dit jaar een aantrekkelijk en gevarieerd programma samengesteld met opmerkelijke trends uit de in-vitro diagnostiek (IVD) in totaal acht sessies.

De openingsdag staat in het teken van het motto “Wettelijke voorschriften en kwaliteit”. Op de tweede dag van het evenement worden in korte lezingen en interactieve paneldiscussies de nieuwste trends in de laboratoriumgeneeskunde besproken. Op 16 november staan recent ontdekte biomarkers centraal. De afsluitende dag op 17 november wijden zich aan innovatieve ontwikkelingen in de biowetenschappen.

Dag 1: Wettelijke voorschriften en kwaliteit

De aftrap van het evenement op 14 november wordt verzorgd door een sessie georganiseerd door Prof. Dr. Astrid Petersmann, Universitair Medisch Centrum Oldenburg, over actuele regelgevende uitdagingen in de laboratoriumgeneeskunde. Deze forumdag staat vooral in het teken van de Europese “In-vitro Diagnostics Regulation” (IVDR), die tot doel heeft de kwaliteitsnormen op het gebied van diagnostica aanzienlijk te verbeteren in het belang van de patiëntveiligheid. Sinds mei 2022 is de verordening ook voor laboratoriumdiagnostica “scherp gezet” en vormt niet alleen voor fabrikanten enorme regelgevende uitdagingen, maar ook voor medische laboratoria die zelfontwikkelde assays – bijvoorbeeld voor speciale parameters – inzetten voor de patiëntenzorg. “Dat hebben we altijd zo gedaan,” zo zegt Prof. Petersmann, “is een uitspraak die in de toekomst niet meer geaccepteerd kan worden.”

Dit geldt in dezelfde zin ook voor de kwaliteitsborgingsmaatregelen, die al vele jaren bestaan, maar waarvan de eisen tot nu toe vooral vanuit technisch haalbaarheidsoptiek werden geformuleerd en niet vanuit medische vereisten. Dit moet in de toekomst veranderen, en eerste stappen worden gepresenteerd door Prof. Dr. Matthias Nauck, Universitair Medisch Centrum Greifswald. Zo zijn de analytische eisen aan meetwaarden voor de diagnose en behandeling van diabetes mellitus al substantieel aangescherpt in het belang van patiëntveiligheid. Dit initiatief vormt ook de basis voor verdere ontwikkelingen in de richtlijn van de Bundesärztekammer. Daarnaast moeten informatie over de kwaliteit van laboratoriumonderzoeken transparanter en beter toegankelijk worden voor artsen. Dit aspect wordt besproken in de sessie “Kwaliteitsborging in patiëntgerichte laboratoriumgeneeskunde”. De sessieleider verwacht dat haar sprekers een reeks belangrijke vernieuwingen zullen presenteren en bespreken in het auditorium.

Dag 2: Nieuwste trends in de laboratoriumgeneeskunde

Onder de noemer “Liquid Biopsy” of “Liquid Profiling” is sinds jaren de diagnostiek met behulp van circulerende nucleïnezuren in het bloed (CNAPS) in opkomst. Volgens Prof. Dr. Stefan Holdenrieder, die op 15 november de sessie “New Insights in Circulating Nucleic Acid Diagnostics” leidt, beweegt deze diagnostiek zich snel van onderzoek naar klinische toepassing – dus van “bench to bedside”. Terwijl het bij niet-invasieve prenatale testen al standaard is, liggen nu grote studies voor het gebruik bij tumorpatiënten, die zich richten op de selectie en monitoring van gerichte therapieën, op de detectie van minimale restziekten en op vroege diagnose van meerdere tumorsoorten. Bovendien krijgt CNAPS-diagnostiek bij de detectie en classificatie van sepsis en bij monitoring na een transplantatie steeds meer aandacht. Een belangrijke reden voor verdere ontwikkeling is naast de betere beschikbaarheid van gevoelige high-throughput-technologieën het uitgebreide begrip van de biologie, structuur en functie van nucleïnezuren in het bloed. Zo worden steeds meer epigenetische en fragmentatiemodellen van DNA niet alleen ingezet voor ziekteherkenning, maar ook voor het bepalen van de weefselherkomst. Dr. Abel Bronkhorst van de Technische Universiteit München zal ingaan op de nieuwe inzichten uit de fundamentele wetenschap over circulerende nucleïnezuren, waarvan de veelzijdige toepassing voor klinische diagnostiek wordt gepresenteerd en besproken door andere erkende experts.

De “vaste waarde” Corona wordt ook dit jaar weer vertegenwoordigd met een eigen sessie onder de titel “COVID-19: The Challenge Remains”. De actuele uitdagingen bestaan uit de voortdurende evolutie van nieuwe virusvarianten en de noodzaak om zowel diagnostiek, therapie als vaccinontwikkeling hierop aan te passen. Daarom staan de detectie van nieuwe virusvarianten, immuniteitstesten met antistoffen en T-celtesten, en benaderingen voor de ontwikkeling van een universeel COVID-19-vaccin centraal in de eerste bijdragen. Als een verdere individuele en maatschappelijke uitdaging komt het Long-COVID-syndroom steeds meer in het bewustzijn. Om deze sluipende “epidemie na de epidemie”, die miljoenen mensen wereldwijd – ook met een mild verloop van de acute ziekte – treft en kan leiden tot langdurige lichamelijke en mentale beperkingen, beter te begrijpen en te behandelen, zijn een verdiept pathofysiologisch inzicht, nieuwe moleculaire diagnostische tests en gespecialiseerde centra voor de behandeling van getroffen patiënten noodzakelijk. Prof. Dr. Uta Behrends van het “Chronisch Fatigue Centrum voor jonge mensen (MCFC)” van de Technische Universiteit München, die al jaren ervaring heeft met fatigue-syndromen na verschillende virale infecties, zal verslag uitbrengen over haar werk met een interdisciplinair team van specialisten voor de begeleiding van Long-COVID en ME/CFS bij kinderen en jongeren.

Dag 3: Innovatieve biomarkers

De laatste twee dagen van het forum werpen een blik op de toekomst van de laboratoriumgeneeskunde en de life sciences. Op 16 november laat Dr. Verena Haselmann van het Universitair Medisch Centrum Mannheim met een team jonge, enthousiaste wetenschappers de “rising stars” onder de nieuwe biomarkers aan de hemel van de wetenschap stralen. Wat is er nieuw en wat ligt op schema voor standaardzorg – deze twee vragen staan centraal in de lezingen en discussies.

In de ochtend worden technologieën besproken waarvan het potentieel voor medische diagnostiek en therapie nog wordt geëvalueerd. Te noemen zijn nieuwe methoden voor genoomsequencing en de detectie van complexe epigenomische veranderingen. Verder gaat het om de toepassing van deze technieken op individuele cellen (“single cell omics”) en het onderzoek van bloedmonsters met behulp van magnetische resonantietomografie (MRI); een techniek die tot nu toe routinematig alleen bekend is uit diagnostische beeldvorming. Wat alle deze methoden gemeen hebben, is dat ze in één analyse enorme hoeveelheden data produceren, waarvan de interpretatie de echte uitdaging vormt. In de ochtend sessie zal Prof. Dr. Jonathan Schmid-Burgk van het Instituut voor klinische chemie en klinische farmacologie van het Universitair Medisch Centrum Bonn een inzicht geven in de high-throughput sequencing en nieuwe toepassingsmogelijkheden met zijn lezing “Next-generation sequencing – what’s new?”. Ook wordt het nut van een functionele genkaart voor hotspot-genen besproken.

In de middag worden op het forum in Düsseldorf technieken gepresenteerd die al dichter bij marktintroductie zijn, maar nog steeds hevig worden bediscussieerd. Zo wordt bijvoorbeeld informatie gedeeld over de detectie van genetische afwijkingen bij embryo’s uit het bloed van de moeder (NIPT) of immuniteitstesten op cellulair niveau, die momenteel een rol spelen bij de beoordeling van de immuniteitssituatie tijdens de COVID-pandemie. Dr. Maximilian Kittel van het Instituut voor klinische chemie van het Universitair Medisch Centrum Mannheim en de Medische Faculteit Mannheim van de Universiteit Heidelberg zal in zijn lezing “LDTs in the light of the IVDR – still an option for standard care?” kritisch ingaan op de vraag of en onder welke voorwaarden “lab-ontwikkelde” testsystemen met de volledige invoering van de nieuwe IVD-richtlijn nog in de routinediagnostiek kunnen worden gebruikt. Een focus ligt op de tegenstrijdigheid tussen gepersonaliseerde geneeskunde en klinisch bewijs. Deze dag wordt afgesloten met bijdragen over data-analyse met expertsystemen en eigen laboratoriumontwikkelingen (LDT = lab-developed tests) die door de nieuwe IVDR-regelgeving in de routinematige toepassing moeten worden geïntegreerd.

Dag 4: Toekomstgerichte ontwikkelingen in de biowetenschappen

Op 17 november brengt Dr. Peter Quick, hoofd van de werkgroep Life Science Research bij VDGH e.V., onderzoekers en ontwikkelaars op het podium die zich vooral hebben verdiend met RNA-technologieën, die ook bij de ontwikkeling van vaccins zo belangrijk zijn gebleken.

Dr. Christian Dohmen van Ethris GmbH, Senior Director Formulation & Aerosol Research, presenteert in het kader van RNA-technologieën het project mRNA-therapieën voor longaandoeningen. Dit project richt zich op een nieuwe klasse van mRNA-producten als therapieën voor de behandeling van luchtwegaandoeningen en infectieziekten. Het Ethris-technologieplatform zal de weg effenen voor eiwitsubstitutie bij zeldzame longaandoeningen en antivirale therapieën.

Dr. Janine Altmüller, MDC voor Moleculaire Geneeskunde en hoofd van de Genomics Core van het Berlin Institute of Health aan de Charité, opent in haar lezing de blik voor nog verdergaande, revolutionaire technologieën in de life sciences: single-cell en spatial omics. Omdat alle levensprocessen in organen en organismen gebaseerd zijn op de functies van hun bouwstenen, de individuele cellen en hun onderlinge interacties, zijn deze methoden van groot belang voor het onderzoek naar de fysiologie van gezondheid en ziekte. Ze bieden een breed overzicht van technologische concepten voor de analyse op enkelcellig niveau en in de ruimte, tonen zowel voordelen als grenzen en illustreren de impact ervan aan de hand van enkele bijzonder indrukwekkende casestudy’s.

Gentherapie, genome editing & diagnostics – waar gaat de reis naartoe? Ook Toni Cathomen, professor voor cel- en gentherapie aan de Universiteit Freiburg en directeur van het Instituut voor Transfusiegeneeskunde en Gentherapie aan het Universitair Klinisch Centrum, nodigt uit tot de toekomst. Programmable nucleasen zoals CRISPR-Cas hebben een nieuw tijdperk ingeluid in gepersonaliseerde geneeskunde. Hij zal de principes van gentherapie en genomische bewerking uitleggen, voorbeelden geven van succesvolle gentherapieën voor bloed- en immuunziekten, en nieuwe technologieën voor genome editing bespreken die het toepassingsgebied van gentherapie aanzienlijk hebben uitgebreid. Tot slot zal hij ingaan op diagnostische assays die worden gebruikt om risico’s van genotoxiteit te beoordelen en te verminderen. Ook deelt hij zijn toekomstvisie op dit gebied met het publiek.

Ondanks de complexiteit van de onderwerpen behoort het tot de kenmerken van het vierdaagse evenement dat alle lezingen kort, precies en begrijpelijk worden gehouden en samen met het publiek worden verdiept in levendige paneldiscussies. Juist dit concept heeft aanzienlijk bijgedragen aan het succes van het MEDICA LABMED FORUM als een programmaleider van MEDICA.

MEDICA DEEP DIVE: Diagnostiek van infectieziekten

En voor iedereen die al vóór de beursperiode een “warming-up” wenst in de zin van inhoudelijke verdieping van het MEDICA-bezoek, bieden de digitale, Engelstalige talkrondes “MEDICA DEEP DIVE” uitkomst. Ze starten binnenkort en brengen de bijzonder relevante trendthema’s uit de gezondheidszorg in de focus. We beginnen op 22.09. met een onderwerp uit de laboratoriumgeneeskunde: “Diagnostiek van infectieziekten”, waarbij onder andere innovaties en ontwikkelingen op het gebied van point-of-care-diagnostiek centraal staan.