„Patentbox“ – Czym jest i kto jej potrzebuje?

Chodzi o atrakcyjne zachęty podatkowe, które w szczególności zostały wprowadzone w krajach Beneluksu, ale także tymczasowo w dużych państwach UE, takich jak Wielka Brytania, oraz regionalnie w Szwajcarii. Od 1 stycznia 2015 roku również Włochy wprowadziły „Patent Box”. W Niemczech – co dla wielu ekspertów było zaskoczeniem – jesienią 2014 roku minister finansów Schäuble zapowiedział niemieckie przepisy dotyczące Patent Box, jednak napotkał opór ze strony landów.

1. Patentbox – czym jest i jak działa?

Systemy opodatkowania typu Patentbox istnieją od lat 70. XX wieku. W praktyce mają one dużą istotność w kontekście zmian technologicznych (np. cyfrowa sieć) oraz w wyniku zaostrzonej konkurencji podatkowej na arenie międzynarodowej. Wszystkie modele „Patentbox”, „Lizensbox” lub „Innovationsbox” (tak nazywane w Holandii) mają wspólne to, że krajowe władze podatkowe zwalniają od opodatkowania określone dochody pochodzące z lub związane z wykorzystywaniem określonych praw własności niematerialnej (patenty itp.). Celem jest przyciągnięcie firm badawczo-rozwojowych, ponieważ od ich osiedlenia oczekuje się korzyści dla gospodarki narodowej.

W szczegółach modele poszczególnych krajów różnią się. Można je rozróżnić według kryteriów:
– które prawa ochronne są brane pod uwagę (patenty i/lub inne chronione prawa własności niematerialnej? Niechronione własności intelektualnej? Licencje?),
– czy prawa ochronne muszą być same stworzone, czy mogą być także nabyte (jeśli tak, to także od powiązanych firm?),
– jak wysokie jest ostatecznie rzeczywiste obciążenie podatkowe, oraz
– czy można łączyć ulgę podatkową z innymi lokalnymi zachętami podatkowymi.

Na przykład Belgia i Holandia w pierwszych latach zwalniały od podatku dużą część podatku od wynagrodzeń dla nowo zlokalizowanych działań badawczo-rozwojowych. Dodatkowo niektóre kraje nagradzają działalność B+R, umożliwiając odliczenie kosztów nie tylko w zwykły sposób, ale z mnożnikiem 1,5 lub 2,0. Pomysłowość ustawodawców podatkowych jest duża.

2. Krytyka i aktualne trendy

Opodatkowanie dochodów w ramach Patentboxów zwykle wynosi 10% lub mniej. Na przykład w Luksemburgu efektywne obciążenie podatkowe odpowiadających kwalifikujących się dochodów z licencji na patenty, a także praw do oprogramowania, wynosi około 5,8%. W Holandii jest to tylko około 5%, ale wymogi dotyczące korzystania z tego przywileju są znacznie surowsze.

Te zmiany skłoniły duże państwa przemysłowe i Komisję UE do reakcji. Kraje takie jak Niemcy obawiają się – nie bez podstaw – że tego typu zachęty w nieuczciwy sposób wyciągają podatkowe zasoby od ustabilizowanych państw przemysłowych (erozja bazy podatkowej) i służą przenoszeniu zysków opodatkowanych do krajów o niższych stawkach (przesuwanie zysków). Dlatego wszystkie modele Patentbox są poddawane analizie. Kluczowa może okazać się umowa zawarta w listopadzie 2014 roku między Wielką Brytanią a Niemcami: zgodnie z nią Wielka Brytania zobowiązała się do rewizji i ograniczenia własnych przepisów dotyczących Patentbox. Szczególnie ma to dotyczyć sytuacji, gdy patenty zostały wcześniej faktycznie stworzone w Wielkiej Brytanii.

3. Rekomendacje dla niemieckich przedsiębiorstw

Obecnie jest mało prawdopodobne, aby modele Patentbox poszczególnych krajów przetrwały w obecnej formie. Wiele z nich będzie dostosowywać się pod presją polityki podatkowej, tak aby korzystne opodatkowanie obejmowało wyłącznie własność intelektualną stworzoną lokalnie (poprzez działalność B+R).

Już dziś niemieckie prawo podatkowe sankcjonuje przenoszenie własności intelektualnej i działalności B+R za granicę. Przeniesienie takich wartości i działań jest często traktowane jak ich sprzedaż, a fikcyjny zysk jest opodatkowany. Dotyczy to sytuacji „przeniesienia funkcji”, nawet jeśli jeszcze nie istnieją prawa chronione, ale można się ich spodziewać w przyszłości.

Nie oznacza to, że w poszczególnych przypadkach korzystanie z odpowiednich ulg podatkowych za granicą nie jest możliwe, z uwzględnieniem wymagań niemieckiego prawa podatkowego. Zwłaszcza gdy kraj (lub kraje) i tak rozważają ekspansję z przyczyn niezwiązanych z opodatkowaniem.

Autor: Dr Henning Frase jest prawnikiem specjalizującym się w prawie podatkowym oraz doradcą podatkowym