Reinraumverpakkingen in der kontaminationskritischen Umgebung GMP und PPWR ein Widerspruch?

Bij de productie van farmaceutische of medische producten moeten hoge eisen worden gesteld aan productkwaliteit, netheid en hygiëne. Om te voorkomen dat er tijdens handling en transport beschadigingen en verontreinigingen ontstaan, moeten de producten op de juiste wijze worden verpakt. In veel gevallen worden hiervoor flexibele kunststofverpakkingen als primaire verpakkingsmiddelen gebruikt. Het voorkomen van partikel-, chemische en microbiologische contaminatie is mogelijk wanneer de primaire verpakkingsmiddelen in een gekwalificeerde cleanroomomgeving worden geproduceerd. Kunststofverpakkingen zijn de laatste jaren echter in de belangstelling gekomen als kritisch element op het gebied van milieu en duurzaamheid. Hierop heeft de Europese Unie gereageerd met de recent aangenomen Packaging & Packaging Waste Regulation (PPWR). Voor cleanroomverpakkingen van kunststof moeten deze gewijzigde randvoorwaarden risicogebaseerd worden geanalyseerd en beoordeeld.

Reinraumverpakkingen van kunststof als primaire en secundaire verpakkingsmiddelen vormen een schoon en veilig verpakkingsmiddel. Kunststofverpakkingen zijn bijvoorbeeld flexibele verpakkingen zoals folies, slangen, zakken, zijvouwzakken of inliners. Deze verpakkingen dienen als primaire verpakkingsmiddelen (afbeelding 1 en afbeelding 2) die in contact komen met het product of als secundaire verpakkingsmiddelen voor veiligheid tijdens transport en handling. In veel gevallen vormen deze ook zogenaamde sterielbarrièresystemen, waarvan de eisen zijn vastgelegd in ISO 11607.

Risicogebaseerde beschouwing van kunststofverpakkingen in het cleanroom

De betekenis van de primaire verpakkingsmiddelen, vooral voor farmaceutische producten, staat buiten kijf en wordt duidelijk en ondubbelzinnig beschreven in hoofdstuk 5.45 van de GMP-richtlijn: “Bij de selectie, kwalificatie, goedkeuring en het behoud van leveranciers van de primaire en bedrukte verpakkingsmaterialen moet evenveel aandacht worden besteed als aan de leveranciers van grondstoffen.” Verpakkingen worden dus kwalitatief op hetzelfde niveau als farmaceutische grondstoffen ingeschat. Dit geldt voor de gehele procesketen voor de productie van farmaceutische producten. Een risicogebaseerde beoordeling van de gebruikte primaire kunststofverpakkingen is onvermijdelijk. In principe kunnen vier groepen onderliggende contaminatiebronnen worden geïdentificeerd:

• – Grondstofrisico’s: metabolisme tussen verpakking en product
• – Procesrisico’s: contaminatie van de GMP-omgeving door inadequaat verpakkingsmateriaal
• – Logistiekrisico’s: het gaat om de verpakking van de verpakking
• – Productrisico’s: technische productcriteria zoals dichtheid, sterkte, sterielbarrièreigenschappen

Kunststofverpakkingen in de focus - PPWR

Verpakkingen zijn om verschillende redenen een onderwerp geworden dat in de samenleving intensief wordt besproken. Enerzijds is het doel om verpakkingsafval te voorkomen en terug te brengen in de kringloop om zo duurzaamheid en milieustandaarden te verbeteren. Anderzijds spelen verpakkingen een belangrijke rol bij product- en patiëntveiligheid. Het thema duurzaamheid wordt duidelijk uitgedrukt in woorden als recyclingbaarheid, materiaaldaling, mono- versus samengestelde materialen, etiketteringsverplichtingen, chemisch recyclen, biobased kunststoffen of biologisch afbreekbare kunststoffen. De bestaande EU-verpakkingsrichtlijn 94/62/EG wordt nu vervangen door de Packaging & Packaging Waste Regulation (PPWR). Hiermee worden de nationale implementaties van de huidige EU-richtlijn vervangen door een verordening die in alle lidstaten van de EU gelijkelijk van kracht wordt. Het gaat om: voorschriften voor verpakkingsmaterialen, verpakkingsafval, ontwerp van verpakkingen of ontwerp voor recycling (artikel 6), gebruik van gerecycled materiaal, definitie van recyclingquota (artikel 7) in het verpakkingsproduct tot en met verpakkingsverboden.

Natuurlijk zijn er ook uitzonderingen geformuleerd die van toepassing zijn op “contactgevoelige” verpakkingen, dus verpakkingen voor levensmiddelen, diervoeder, cosmetica, gevaarlijke stoffen, medische hulpmiddelen en geneesmiddelen voor mens en dier.

Artikel 6 Recycleerbare verpakking Sectie 11 regelt uitzonderingen:

“Dit artikel is niet van toepassing op het volgende:
(a) directe verpakking zoals gedefinieerd in artikel 1, punt (23), van Richtlijn 2001/83/EG en in artikel 4, punt 25, van Verordening (EU) 2019/6;
(b) contactgevoelige verpakking van medische hulpmiddelen die onder Verordening (EU) 2017/745 vallen;
(c) contactgevoelige verpakking van in-vitro diagnostische medische hulpmiddelen die onder Verordening (EU) 2017/746 vallen;
(d) buitenverpakking zoals gedefinieerd in artikel 1, punt (24), van Richtlijn 2001/83/EG en in artikel 4, punt 26, van Verordening (EU) 2019/6, indien dergelijke verpakking noodzakelijk is om te voldoen aan specifieke eisen ter behoud van de kwaliteit van het geneesmiddel;
(e) contactgevoelige verpakking voor zuigelingenvoeding en opvolgvoeding, bewerkte graanproducten en babyvoeding, en voedsel voor speciale medische doeleinden zoals gedefinieerd in artikel 1, punten (a), (b) en (c), van Verordening (EU) nr. 609/2013;

Artikel 7 Minimale gerecyclede inhoud in kunststofverpakkingen, Sectie 4 en 5 regelt uitzonderingen:

“4. Paragraphen 1 en 2 zijn niet van toepassing op het volgende:
(a) directe verpakking zoals gedefinieerd in artikel 1, punt (23), van Richtlijn 2001/83/EG en in artikel 4, punt 25, van Verordening (EU) 2019/6;
(b) contactgevoelige kunststofverpakkingen van medische hulpmiddelen, hulpmiddelen uitsluitend bestemd voor onderzoeksgebruik en investigational devices die onder Verordening (EU) 2017/745 vallen;
(c) contactgevoelige kunststofverpakkingen van in-vitro diagnostische medische hulpmiddelen die onder Verordening (EU) 2017/746 vallen;
(d) buitenverpakking zoals gedefinieerd in artikel 1, punt (24), van Richtlijn 2001/83/EG en in artikel 4, punt 26, van Verordening (EU) 2019/6, indien dergelijke verpakking noodzakelijk is om te voldoen aan specifieke eisen ter behoud van de kwaliteit van het geneesmiddel;
…
5. Paragraphen 1 en 2 zijn niet van toepassing op:
(a) kunststofverpakkingen die bedoeld zijn om in contact te komen met voedsel, indien de hoeveelheid gerecycled materiaal een bedreiging vormt voor de volksgezondheid en leidt tot niet-naleving van verpakken volgens Verordening (EG) nr. 1935/2004; …”

De farmaceutische procesketen moet onder deze omstandigheden duidelijk maken:

– Welke regels van de PPWR van toepassing zijn op het specifieke verpakkingssysteem
– Welke uitzonderingen van toepassing zijn en wat de inzet van recyclingquota betekent voor goedkeuringen en specificaties
– Ongeacht hiervan is het natuurlijk zinvol om de gebruikte verpakkingen onder de loep te nemen en, indien mogelijk en zinvol, principes van ecodesign toe te passen zoals voorgesteld door de “Runder Tafel”-initiatief. Het gaat om “Design for Recycling”.

Vanuit het perspectief van GMP- of cleanroomverpakkingen is de eis van verplicht gebruik van gerecyclede stoffen een bijzonder probleem. Het gaat om vragen over goedkeuring, materiaalechtheid, receptuurconsistentie. Hoe beïnvloedt bijvoorbeeld het gebruik van post-consumer recycling-materiaal (PCR) de extractie/leachability-studies als voorwaarde voor goedkeuring? Welke gevolgen worden verwacht voor proceszuiverheid in de cleanroom?

Het zou fataal zijn als de veilige, schone, efficiënte kunststofverpakkingen als primaire verpakkingsmiddelen, die aantoonbaar dienen ter bescherming van het product, door de PPWR een risico op contaminatie worden en daarmee mogelijk de product- en patiëntveiligheid in gevaar brengen.