Prijs voor neurowetenschapper uit Cambridge

Michel Goedert

De met 60.000 euro toegekende “Hartwig Piepenbrock-DZNE-Prijs” gaat dit jaar naar de neurowetenschapper Michel Goedert uit Cambridge, Groot-Brittannië. Goedert wordt geëerd voor zijn baanbrekende onderzoek naar de moleculaire mechanismen van neurodegeneratieve ziekten zoals Alzheimer en Parkinson. De geboren Luxemburger is programmaleider aan het MRC Laboratory of Molecular Biology. De prijs wordt gezamenlijk uitgereikt door de Piepenbrock Groep en het DZNE. De uitreiking vindt komende februari in Bonn plaats.

“Michel Goedert onderzoekt de oorzaken en mechanismen van neurodegeneratieve ziekten. Hij is al vele jaren een pionier op dit gebied,” zegt professor Pierluigi Nicotera, voorzitter van het DZNE. “Zijn inzichten over eiwitaggregaten, zoals ze voorkomen bij Alzheimer, Parkinson en andere hersenaandoeningen, zijn baanbrekend. Michel Goederts werk geeft diepgaande inzichten in het ontstaan van deze ziekten en is onmisbaar om aanknopingspunten voor nieuwe behandelingen te vinden.”

“Met de Hartwig Piepenbrock-DZNE-Prijs willen we uitmuntend onderzoek naar Alzheimer en andere neurodegeneratieve ziekten in de schijnwerpers zetten en de wetenschappers erachter eren,” aldus Olaf Piepenbrock, algemeen directeur van de gelijknamige onderneming. “Maar ook de publieke discussie vinden wij belangrijk. We willen praten over dementie. In de samenleving en samen met patiënten en familieleden. Want neurodegeneratieve ziekten brengen enorme fysieke en psychische belasting met zich mee. Naast het ondersteunen van toponderzoek zien wij onze taak daarom ook in het bevorderen van een beter begrip van de behoeften van mensen met Alzheimer en hun familieleden.”

Uitzondering voor toponderzoek

Sinds 2011 eert de “Hartwig Piepenbrock-DZNE Prijs” om de twee jaar uitmuntend onderzoek naar neurodegeneratieve ziekten. Deze ziekten – waaronder Alzheimer, Parkinson en amyotrofische laterale sclerose (ALS) – worden gekenmerkt door disfunctie en verlies van zenuwcellen. Mogelijke gevolgen zijn dementie, bewegingsstoornissen en andere ernstige gezondheidsbeperkingen. Tot op heden bestaan er geen genezingen. De prijs wordt gestift door de Piepenbrock Groep en wordt uitgereikt ter nagedachtenis aan haar voormalige directeur-grootaandeelhouder. Hartwig Piepenbrock overleed aan de gevolgen van dementie. Hij zette zich jarenlang in voor kunst, wetenschap en de samenleving. De selectie van de prijswinnaars gebeurt door een internationaal comité onder coördinatie van het DZNE. Bij deze gelegenheid wordt de prijs voor de zesde keer uitgereikt.

Achtergrondinformatie over de prijswinnaar

Michel Goedert werd in 1954 geboren in Luxemburg. Hij studeerde geneeskunde in Basel en promoveerde in de farmacologie aan de Universiteit van Cambridge, VK. In 1984 werd hij postdoctoraal onderzoeker aan het Medical Research Council (MRC) Laboratory of Molecular Biology in Cambridge. Sinds 1988 is hij daar programmaleider. Zijn onderzoeksinteresses richten zich op de mechanismen van neurodegeneratieve ziekten, met name eiwitmoleculen die van nature in mensen voorkomen, maar in de hersenen van patiënten zich op een pathologische manier ophopen. In dit verband heeft Goedert zich beziggehouden met het zogenaamde Tau-eiwit en met het eiwit “Alpha-Synuclein”.

Tau-eiwitten stabiliseren normaal gesproken transportbanen binnen zenuwcellen. Bij Alzheimer en verschillende andere hersenaandoeningen lossen de Tau-eiwitten echter van het celraam en klonteren ze samen, waarbij onoplosbare aggregaten ontstaan. Goedert heeft een belangrijke bijdrage geleverd aan het begrip van dit fenomeen, doordat hij aantoonde dat Tau-eiwitten een essentiële component zijn van de draadachtige afzettingen die voorkomen in de hersenen van mensen met Alzheimer. Daarnaast vond hij genmutaties die leiden tot foutief Tau-eiwit en uiteindelijk tot dementie. Zijn studies leverden bovendien bewijs dat Tau-aggregaten zich via een kettingreactie kunnen verspreiden in de hersenen, waarbij voortdurend nieuwe aggregaten ontstaan.

Verder kon Goedert aantonen dat het eiwit Alpha-Synuclein het hoofdonderdeel is van microscopische afzettingen die voorkomen in de hersenen van mensen met Parkinson, Lewy-lichaampjes-dementie en zogenaamde multisysteematrofie. Zijn onderzoek leverde ook belangrijke inzichten op over de moleculaire structuur van Alpha-Synuclein-aggregaten en – vergelijkbaar met het Tau-eiwit – bewijs dat deze aggregaten zich geleidelijk in de hersenen kunnen verspreiden, waardoor het ziekteproces vordert.

Michel Goedert is voor zijn onderzoek al meerdere keren onderscheiden.