Nieuwigheden van Mercurius, Mars en de Maan – grootste bijeenkomst van Europese planeetwetenschappers in 2018 in Berlijn

De ESA-ruimtevaartuig BepiColombo bij Mercurius (© ESA)

Onderzoeksspecialisatie Mars op de EPSC 2018 (© ESA/DLR/FU Berlin, CC BY-SA 3.0)

Van 16 tot 21 september 2018 vond aan de Technische Universiteit Berlijn het European Planetary Science Congress (EPSC) plaats. Het is de grootste jaarlijkse bijeenkomst van experts op het gebied van planeetonderzoek. In de focus: de verkenning van de planeet Mercurius binnen de tot nu toe meest uitgebreide Europese planeetmissie, potentieel leven op Mars, een nieuwe kaart van de maan en het opsporen van planeten buiten ons zonnestelsel.

Meer dan 1000 wetenschappers van over de hele wereld wisselden tijdens lezingen, workshops en discussies over hun resultaten op het gebied van planeetonderzoek. Het internationaal belangrijke evenement vond al voor de tweede keer in Berlijn plaats.

„Berlijn is met de TU, maar ook met de planetologie aan de Vrije Universiteit Berlijn en natuurlijk het DLR in de afgelopen twee decennia uitgegroeid tot een echte ‘hotspot’ van het planeetonderzoek“, berichtte Jürgen Oberst, hoogleraar aan het Instituut voor Planeetgeodesie en Geoinformatietechniek van de TU Berlijn en afdelingshoofd Planeetgeodesie aan het Instituut voor Planeetonderzoek van het Duitse Centrum voor Lucht- en Ruimtevaart (DLR) in Berlijn-Adlershof.

„Sinds de eerste EPSC in 2005 is Berlijn in 2018 de conferentie met de meeste bijdragen en het grootste aantal deelnemers“, aldus Oberst, die verantwoordelijk is voor de organisatie van het EPSC in Berlijn.

Het thematische spectrum van het EPSC is zo veelzijdig als het zonnestelsel met zijn acht planeten, meer dan 180 manen en talloze kleine hemellichamen, zoals asteroïden en kometen die ons kosmische thuis bevolken.

De verkenning van Mercurius en de zoektocht naar leefruimte op Mars

Een focus van de conferentie is de naderende lancering van de ruimtevaartuig „BepiColombo“. De Europese Ruimtevaartorganisatie ESA zal haar orbiter in de vroege uren van 20 oktober vanaf de ruimtehaven Kourou in Frans-Guyana naar Mercurius sturen. Het doel van de sonde is om in 2025 te arriveren. Wetenschappers van het DLR en de TU Berlijn zijn betrokken bij experimenten aan deze tot nu toe grootste Europese planeetmissie.

Ook Mars stond in de focus van de conferentie: sinds 15 jaar orbiteert de ESA-ruimtevaartuig „Mars Express“ de uiterste buurplaneet van de aarde. Het hoofdexperiment van de missie is een stereokamerasysteem dat ontwikkeld is bij het DLR in Berlijn, dat de „Rode Planeet“ in hoge resolutie, in kleur en in 3D scant. Uit de beeldgegevens ontstaat een wereldwijd digitaal terreinmodel, dat enorme vorderingen mogelijk maakt in de geologische karakterisering van de planeet.

Met grote interesse werden ook resultaten verwacht van een onderzoek naar de atmosfeer van Mars met de ExoMars Trace Gas Orbiter, dat verdere inzichten zal geven over de samenstelling van de planeet. Spannend werd het in een daaropvolgend project met lancering in 2020: de „ExoMars Rover“, een voertuig met talrijke experimenten, een boor en camera’s aan boord, zal op zoek gaan naar leefomgevingen voor micro-organismen op het oppervlak van Mars.

Onze maan in HD en de kosmische blik in de verte

Naast Mercurius en Mars blijft ook de maan van groot wetenschappelijk belang. Sinds 2009 orbiteert de Lunar Reconnaissance Orbiter van NASA de aarde-bij, en stuurt hoogresolutiefoto’s van zijn oppervlak naar de aarde. Niet in de laatste plaats vanwege ideeën van grote ruimtevaartorganisaties, die plannen om in de jaren 2020 met mensen terug te keren naar de maan, is deze verbeterde kaartmaking van de maan van groot belang.

Ook planeten buiten het zonnestelsel zullen onderwerp van de conferentie zijn: sinds 1995, toen de eerste planeet rond een andere ster werd ontdekt, zijn met krachtige ruimtetelescopen zoals Kepler en CoRoT ongeveer vierduizend zogenaamde extrasolare planeten ontdekt: nog is er geen „tweede aarde“ onder deze „exoplaneten“, maar nieuwe ruimtetelescopen van de ESA zoals CHEOPS (lancering 2019) en PLATO (lancering 2026) zullen gericht zoeken naar aard-achtige planeten rond andere sterren in de Melkweg.

Van Berlijn naar de ruimte: wetenschappers en een astronaut vertellen aan jongeren in Berlijn

Op 19 september vond voor leerlingen van klas 9 tot 12 in de Audimax van de TU Berlijn de bijeenkomst „Van Berlijn naar de ruimte“ plaats. De Duitse astronaut Dr. Gerhard Thiele presenteerde samen met de voormalige directeur van het DLR-instituut voor planeetonderzoek Prof. Tilman Spohn en de DLR-physicus Dr. Ruth Titz-Weider de grote thema’s van het planeetonderzoek. Van actuele ruimtemissies, de zoektocht naar planeten rond andere sterren, het onderzoek op het internationale ruimtestation ISS in een aardnabije baan en de toekomst van astronautenruimtevaart is alles aan bod.