Leveringsvertragingen en -uitvallen: geen chips, geen medische technologie – Worden groei en bevoorrading bedreigd?

© iStock, ake1150sb

Ongeacht of het nu gaat om fiets, auto, hightech-apparaat en co – de aankoop is momenteel verbonden met lange wachttijden en geduld wordt gevraagd. Want leveringen vertragen zich, producten zijn voor bepaalde tijd niet op voorraad of kunnen helemaal niet geleverd worden. Zijn de toeleveringsketens nog stabiel genoeg om de economie te ondersteunen of is een heroverweging nodig? „De COVID-19-pandemie heeft de kwetsbaarheid van wereldwijde toeleveringsketens en de wereldhandel blootgelegd en aangetoond dat lokale knelpunten door de wereldwijde verbondenheid grote gevolgen hebben voor de beschikbaarheid van producten“, aldus Prof. Dr. Alexander Sandkamp, juniorhoogleraar volkswirtschaftslehre aan de Christian-Albrechts-Universität in Kiel. Er worden dus enkele problemen zichtbaar die de wereldwijde verbondenheid met zich meebrengt. Want de vertraging van de levering van een fiets of keukenapparaat is vervelend – maar als medische technologieproducten of belangrijke componenten hiervoor vertraagd worden geleverd of zelfs helemaal wegvallen, kan dat ernstige gevolgen hebben. Hoe kan dat onder controle worden gehouden? „Vaardigheden in de inkoop van de toeleveringsketens van medische technologie bedreigen de waardeketen van de hele sector. De nauwe uitwisseling en netwerking van de spelers is daarom essentieel. MedtecLIVE with T4M wil en kan daarvoor het juiste platform zijn en brengt alle betrokkenen aan één tafel“, legt Christopher Boss uit, Executive Director Exhibitions van NürnbergMesse GmbH. Zijn er na twee jaar pandemie al manieren gevonden om met de problematiek van de toeleveringsketens om te gaan? Hoe zien die eruit en welke gevolgen heeft een mogelijke herstructurering van de markt?

De gevolgen van vertraagde of uitgevallen leveringen voor de medische technologie

Met de COVID-19-pandemie in 2020 kwam de lockdown: Een regio na de andere moest alle activiteiten tot een minimum beperken en zo werd ook de hele industrie beperkt, vertraagd en bijna stilgelegd. Met de lockdown in China werd een land stilgelegd dat niet alleen de elektronicaproducenten levert, maar ook een grote rol speelt in de medische technologie, en werden de toeleveringsketens volledig onderbroken. Belangrijke producten, waarvan de beschikbaarheid juist met het ontstaan van de pandemie onmisbaar werd, kwamen met grote vertraging aan of vielen plotseling helemaal weg. De toenemende vraag naar belangrijke medische producten door het COVID-19-virus zorgde voor een groot onevenwicht: grote vraag, klein aanbod. De gevolgen: rampzalig. Beschermkleding of beademingsapparaten waren niet alleen schaars voor het normale klinische dagelijks leven, maar ook simpelweg levensbelangrijk voor de zorg voor intensive-care-patiënten, van wie er door de pandemische aanpak aanzienlijk meer waren. Het niet beschikbaar zijn van producten leidt tot enorme schommelingen in het gezondheidssysteem, die niet meer opgevangen kunnen worden. Maar een markt is niet zomaar te herstructureren: „Vanwege de hoge kwaliteitsnormen en regelgeving bestaan vaak zeer nauwe en langdurige relaties tussen medische technologieproducenten en hun toeleveranciers“, legt Mike Bären uit, hoofd volks- en bedrijfseconomie en marktonderzoek bij SPECTARIS, de Duitse branchevereniging voor optiek, fotonica, analyse- en medische technologie. Een korte termijn producentenwissel is bijna onmogelijk, want zo'n proces kost tijd. Door het onevenwicht tussen vraag en aanbod ontstaan er nog meer problemen, afgezien van het ontbreken van producten: „Er ontstaat een strijd om de goederen die sowieso al schaars zijn. Hierdoor ontstaan kansen voor nieuwe leveranciers die door de hoge vraag en het ontbreken van capaciteit van gevestigde netwerken op korte termijn toegang krijgen tot de markt, wat kan leiden tot kwaliteitsvermindering“, zegt ook Toni Drescher, CEO van het INC Invention Center, implementatiepartner voor innovatietrajecten. Kwaliteitsvermindering die in het ergste geval het leven van mensen in gevaar brengt.

Strategieën en omgang met problemen in de toeleveringsketen

Grote behoefte ondanks knelpunten – dat is niet alleen problematisch, maar ook levensbepalend. De sector heeft haar uiterste best gedaan om aan de vraag te voldoen en zoekt naar alternatieve strategieën om de problematiek het hoofd te bieden. Sommige bedrijven hebben in deze periode hun productportfolio uitgebreid of aangepast. Ze hebben de ontbrekende producten lokaal geproduceerd en zo geprobeerd de knelpunten te compenseren. Het zorgsysteem kon zo door een snelle marktreactie worden ondersteund. Maar een duurzame verandering zal dat voor de meeste producenten waarschijnlijk niet zijn: „Als de situatie normaliseert, zullen de meeste bedrijven zich weer richten op hun kerncompetenties, omdat ook de vraag naar vooral tijdens de pandemie benodigde producten afneemt“, aldus Sandkamp. „Deze heroriëntatie zal alleen duurzaam zijn als er een concreet bedrijfsplan achter zit“, voegt Drescher toe. Ook Bären ziet geen blijvende verandering: „Veel kleine schakels worden gebruikt om de productie draaiende te houden. Kortetermijnproductaanpassingen vormen vooral in de medische technologie vanwege de uitgebreide regelgeving altijd een uitdaging en zijn daarom geen universele oplossing voor problemen in de toeleveringsketen.“ Maar door nieuwe spelers komen ook nieuwe businessmodellen en ideeën op de markt. Hier kunnen de gevestigde bedrijven van leren en profiteren, zodat leverproblemen en knelpunten in de toekomst kunnen worden voorkomen. „Omdat veel gebieden in de gezondheidszorg budgetgestuurd zijn en gekenmerkt worden door hoge kosten, kost het vaak veel tijd om veranderingen door te voeren“, aldus Bären. Met nieuwe impulsen kunnen de ontdekte problemen al vandaag worden opgelost en in de toekomst geen problemen meer veroorzaken.

De oplossingen van de sector

Momenteel bestaan de beperkingen in de toeleveringsketen nog steeds en vertragingen en uitval blijven voorkomen. Op korte termijn kan daar weinig aan worden veranderd. Om op middellange tot lange termijn en ook bij toekomstige problemen niet te maken te krijgen met ernstige tekorten aan essentiële producten, moeten voorzorgsmaatregelen worden getroffen en de structuren veerkrachtiger worden. Volgens Sandkamp gebeurt dat via drie factoren: „Diversificatie, voorraadbeheer en recycling. Het is belangrijk dat bedrijven zich breed opstellen. Niet afhankelijk maken van enkele leveranciers, maar producten van verschillende producenten uit verschillende landen betrekken.“ Deze ontwikkeling heeft echter haar prijs. „Dat leidt wel tot hogere kosten, maar maakt de toeleveringsketens veerkrachtiger en crisisbestendiger, wat vooral voor de medische technologie essentieel is. Dat zal zeker ook een onderwerp zijn tijdens het programma en de discussies op MedtecLIVE with T4M in mei 2022“, aldus Boss. Buffer in de opslag aanleggen en niet meer just-in-time bestellen is wel kostbaar, maar ook lonend en duurzaam, omdat het later niet tot grote tekorten leidt bij producten die levensnoodzakelijk zijn voor mensen. Recycling kan daarbij ook een grote rol spelen: „Bij het verplaatsen van de productie naar Europa stopt de pret als grondstoffen niet beschikbaar zijn. Deze afhankelijkheden kunnen worden verminderd door gebruik te maken van recycling“, legt Sandkamp uit.

Naast deze belangrijke punten ziet Toni Drescher vooral ook planning als een noodzakelijke maatregel: „Het is belangrijk om een analyse te maken van de systemische relevantie. De vraag die je jezelf moet stellen is: Welke producten zijn echt levensnoodzakelijk? Het crisis- en noodplan moet hierop worden getoetst en aangepast.“ Ook pleit hij voor een multi-supplierstructuur voor veerkrachtige toeleveringsketens, die in noodgevallen snel kunnen worden opgeschaald en via productielicenties verzekerd moeten zijn. De gulden middenweg voor het plannen en structureren van de toeleveringsketens is een gezonde mix van wereldwijde en lokale leveranciers, evenals het gebruik van digitale oplossingen, automatisering en kunstmatige intelligentie. „Omdat de digitalisering van de gezondheidszorg enorm is toegenomen, spelen elektronische componenten ook bij medische producten een steeds belangrijkere rol. De huidige schaarste in dit gebied treft de sector daarom net zo hard als vele andere industrieën“, zegt Bären.

Wat echter geen oplossing is, is een afsluiting, het afschermen van andere landen, legt Sandkamp uit: „Dat zou ertoe leiden dat we niet meer kunnen terugvallen op andere handelspartners en de kosten stijgen. Bovendien is de productie inefficiënt als de specialisten met hun middelen in andere landen zitten.“ Wat in plaats daarvan nodig is, is volgens Drescher heel duidelijk: „Je moet investeren in de vaardigheden, competenties binnen het gezondheidssysteem en inkoop, zodat de toeleveringsketens kostenbewust, stabiel en duurzaam kunnen worden ingericht.“ De sector is keihard geconfronteerd met de zwakke plekken. Hoe daarmee wordt omgegaan, is een kwestie voor de toekomst, aldus Boss: „Ook daarvoor willen we samen bij MedtecLIVE with T4M oplossingen vinden.“

Welke conclusies trekt de sector hieruit

In de afgelopen twee jaar is meer dan duidelijk geworden dat problemen in de toeleveringsketen en de daarmee samenhangende ernstige gevolgen voor de medische technologie moeten worden voorkomen. Daarbij is de wereldwijde uitbraak van een virus slechts een van de vele redenen waarom er tekorten in de bevoorrading kunnen ontstaan. Ook het vastzitten van een containerschip in een kanaal, natuurrampen of oorlogen moeten de toeleveringsketens in de medische sector stabiel en veilig houden. Wordt op basis van deze actuele ervaringen de markt voor de toekomst heringericht? „Helaas niet“, zegt Drescher, „je kunt al zien dat de meeste bedrijven helaas terugvallen op dezelfde structuren als voor de pandemie.“ Deze aanpak kan uiteindelijk, zoals tijdens de pandemie is gebleken, ook in de toekomst mensenlevens in gevaar brengen. Sandkamp ziet echter een voorzichtig herdenken in de markt: „De handelsactiviteiten liggen weer op het niveau van vóór de crisis en enkele bedrijven zijn al begonnen te diversifiëren, zich dus breder op te stellen. Maar we hebben geen verplaatsing van de productie vastgesteld.“ Bären legt uit: „De bestaande inkooproutes en de binding tussen fabrikanten en hun vaste leveranciers staan daarom niet ter discussie, ook al wordt misschien meer gezocht naar tweede- of derdeleveranciers om inkooprisico’s te minimaliseren.“

De ontwikkeling van de wereldwijde situatie van de sector is nog niet voorspelbaar en onzeker. Schommelingen in de beschikbaarheid van producten en leveringsproblemen worden nog steeds gezien in het eerste kwartaal van 2022. Christopher Boss: „We moeten de opgedane ervaringen delen en ook tijdens MedtecLIVE with T4M in persoonlijk contact bespreken hoe we innovatieve structuren kunnen creëren om de markt gezamenlijk te versterken.“