Klinikabfälle sind Wertstoffe: Hoe de medische technologie duurzamer kan worden

Uit sortenrein gescheiden kunststofafval wordt het granulaat gewonnen voor de productie van hoogwaardige nieuwe kunststoffen. Echter, een uitgebreide handmatige afvalscheiding in het kliniekleven is niet haalbaar. © iStock / Miguel Malo

In Duitse ziekenhuizen vallen jaarlijks meerdere miljoenen tonnen afval door gebruikte beschermingsmaskers, testmaterialen, spuiten, handschoenen of operatiekitt. Het grootste deel van deze wegwerpartikelen wordt thermisch verwerkt, dus verbrand. Een onderzoeksteam van het Fraunhofer IWU wil zich daar niet bij neerleggen: Het stelt oplossingen voor die helpen om het recyclingpercentage van kunststofproducten in de gezondheidszorg stapsgewijs te verhogen, zonder het verzorgend ziekenhuispersoneel met extra taken te belasten.

Het weggooien of verbranden van wegwerpproducten van kunststof is het tegenovergestelde van hulpbronnen-efficiëntie. Maar bij klinische en ambulante behandelingen worden veel wegwerpproducten gebruikt die zorgen voor een aanzienlijke en verder toenemende hoeveelheid afval. Daarbij geldt ook voor de gezondheidssector de eis om tegen het midden van de eeuw klimaatneutraal te zijn en gesloten materiaalkringlopen te hebben.

De onderzoekers van het Dresdner onderdeel van het Fraunhofer WU zijn ervan overtuigd: dit doel is haalbaar. In het nieuwe whitepaper »ReMed« (Recycling voor een duurzame medische technologie) tonen ze strategieën voor een korte-, middellange- en langetermijnverhoging van het recyclingpercentage van kunststoffen uit medische producten. De focus ligt daarbij op afval in klinieken; een belangrijke basis voor het paper zijn de resultaten van een enquête over actuele afvalverwerkingsprocessen en mogelijkheden voor meer recycling van kunststoffen, waaraan in totaal 27 Saksische klinieken deelnamen.

Succesvolle strategieën, zo stellen de Fraunhofer-onderzoekers, moeten antwoorden geven op kernvragen over de samenstelling van het afval, de betrokken partijen binnen de procesketen, regelgeving, materiaalstromen en verwerkingsmogelijkheden van gerecyclede materialen. Het team onderwierp haar voorstellen voor inzameling, scheiding, verwerking, hergebruik en recycling van kunststofafval aan een »realiteitscheck« door experts van het Universitair Klinikum Carl Gustav Carus aan de Technische Universiteit Dresden. Want in de kliniek mag het duurzame omgaan met wegwerpproducten uit de medische sector noch veel ruimte innemen – dit geldt vooral voor operatiezalen –, noch leiden tot aanzienlijke extra werkbelasting.

Voorbeelden van kort- en middellangetermijn verbeteringen

Onzekerheid bij de sortering van afval leidt vaak tot fouten bij de toewijzing; eigenlijk onschuldige kunststoffen worden zo uit de recyclingkring gehaald en »voorzorgsmaatregelen« verbrand. Een oplossing zou een uniform, vereenvoudigd en organisatieoverstijgend systeem voor de markering van afvalbakken kunnen zijn. Kleuren of begrijpelijke symbolen zouden de keuze van de juiste bak vergemakkelijken.

Voor een kleinere CO2-voetafdruk moet de toevoeging van biobased kunststoffen bij de verwerking van gemengde recyclaten sterker worden overwogen, benadrukt het IWU-team. Omdat ze gewonnen worden uit zetmeel en suikerrijke planten, worden biokunststofflen als koolstofputten beschouwd – bij verbranding van afval komen ze nauwelijks fossiele koolstof vrij. Daarnaast leidt het gescheiden inzamelen van materialen uit één kunststofgroep tot minder gemengde recyclaten, wat de productie van nieuwe, hoogwaardige kunststoffen vergemakkelijkt. Hiervoor zou in eerste instantie slechts een extra afvalbak in de klinieken geplaatst hoeven te worden.

Langetermijnverbeteringen vereisen een langere adem

Medische producten worden volgens bijzonder hoge kwaliteitsnormen vervaardigd. Een tussendoel op weg naar een gesloten materiaalkring binnen de medische sector zou moeten zijn om het verwerkte materiaal uit gebruikte producten toegankelijk te maken voor andere sectoren die minder streng gereguleerd zijn.

Op de lange termijn zouden geautomatiseerde scheidingsmethoden voor meer kunststoffen of kunststofgroepen ontwikkeld kunnen worden. Nieuwe installaties zouden in een gesloten procesketen afval in zijn componenten scheiden en decontamineren. Geïnstalleerd op het kliniekterrein, zouden deze installaties een handmatige sortering van afval kunnen vervangen. Niets staat een doorverkoop van de uit het proces verkregen recyclaten in de weg. Echter, deze aanpak vereist verdere materiaalkundige onderzoek.

Het terugvoeren van gebruikte kunststoffen in de materiaalkringloop is ook mogelijk via grondstoffelijke (chemische) recyclingmethoden. Daarbij wordt het kunststof in zijn afzonderlijke componenten afgebroken, waardoor de monomeren of basischemicaliën beschikbaar komen voor een nieuwe productie van kunststoffen. Een voorwaarde voor verdere verwerking van dergelijke materialen tot medische producten is echter een hernieuwde goedkeuring. Het vergemakkelijken hiervan in de toekomst is een belangrijke stap richting gesloten waardestofkringlopen. Voor veel andere voorstellen geldt ook: als de recyclingquote van wegwerpkunststoffen in de medische sector aanzienlijk moet stijgen, moet het juridische kader worden aangepast. Want een hoog infectiebeschermingsniveau, dat volgens de huidige regelgeving een »drijfveer« is voor plasticafval in klinieken, hoeft niet in strijd te zijn met een hulpbronnenefficiënt gebruik van kunststofproducten.