Farmaceutische verpakkingen: veiligheid in alle opzichten

De machinemethoden worden slanker, gebruiksvriendelijker voor een groot aantal formaten en nog efficiënter dan ooit tevoren. (Foto: Groninger) / Machine strategieën worden slanker, gebruiksvriendelijker voor een groot aantal formaten en toch efficiënter dan ooit (Foto: Groninger)

Vroeger werd Aspirine in poedervorm aan apotheken geleverd, die het geneesmiddel voor de patiënten in porties verpakten. (Foto: Bayer) / Aspirin used to be supplied in powder form to pharmacies, who packaged the medication in portions for patients. (Photo: Bayer)

Tegenwoordig wordt bij de verpakking van geneesmiddelen veel waarde gehecht aan snelle beschikbaarheid en praktische verwijdering. (Foto: Bayer)

Track & Trace-oplossingen zorgen voor meer veiligheid in de farmaceutische sector. (Foto: Uhlmann) / Track & trace-oplossingen verbeteren de veiligheid in de farmaceutische sector. (Foto: Uhlmann)

Bescherming tegen vervalsing: uitsparingen op de vouwdoos geven duidelijk aan wanneer de verpakking is geopend. (Foto: Rondo/Medipak Systems) / Als bescherming tegen namaak wijzen uitsparingen op de vouwdoos duidelijk aan wanneer een verpakking is geopend. (Foto: Rondo/Medipak Systems)

Een groot onderwerp voor de farmaceutische industrie is de verwerking van gepersonaliseerde biotech-producten die aseptisch moeten worden geproduceerd en daarom speciale technologieën vereisen. (Foto: Medipak Systems)

‚Geen compromissen op het gebied van productveiligheid’ is het hoogste principe voor bedrijven in de farmaceutische industrie en voor aangesloten bedrijven uit de verpakkingssector. Wie zo dicht bij de mens staat, wordt streng gecontroleerd en moet talloze voorschriften en richtlijnen naleven. Geen kleine uitdaging voor de bedrijven. Economisch gezien mag deze sector zich nog steeds verheugen op een stabiel groeiende markt. De Duitse farmamarkt neemt binnen Europa de leidende positie in en stond in 2015 met een jaarlijkse omzet van iets meer dan 50 miljard euro wereldwijd op de vierde plaats. Maar ook hier moet de industrie met de tijd meegaan. 

Stijgende levensverwachting, toename van chronische ziekten en de invoering van nieuwe en vaak zeer dure therapievormen hebben de afgelopen jaren voor goede groei gezorgd. Steeds meer ziekten worden behandelbaar. Ook voor zeldzame aandoeningen met relatief kleine aantallen gevallen worden steeds vaker medicijnen ontwikkeld die van de fabrikanten meer complexiteit vereisen bij steeds kleinere batchgroottes. De trend gaat weg van standaardisatie, naar gepersonaliseerde behandeling. Aan de kant van de machinebouwers en aanbieders van verpakkingssystemen neemt daarmee de al hoge flexibiliteit en snelle ombouwbaarheid die op de markt wordt gevraagd, toe. 

Medipak Systems, onderdeel van de Körber Groep, biedt haar klanten oplossingen die als modulaire, schaalbare platforms zijn ontworpen en fabrikanten de nodige ruimte bieden om ook in kleinere partijen te produceren en verschillende verpakkingsmaterialen te gebruiken. "De investeringen van onze klanten in productie- en verpakkingsprocessen zijn aanzienlijk. Ze hebben oplossingen nodig die voor diverse producten inzetbaar, snel om te bouwen en in de levenscyclus uit te breiden zijn," legt CEO Clemens Berger uit.

In de toekomst van Industrie 4.0 is het niet meer voldoende om enkel machines of standalone-oplossingen aan te bieden. Alleen geïntegreerde systemen die de gehele waardeketen in de gaten houden, kunnen op lange termijn in de markt blijven meedraaien. De klant wil de kosten per verpakking over het hele proces verminderen. Dit vereist van de aanbieders een verbetering van de algehele efficiëntie van de installatie. Betrouwbare beschikbaarheid van de installaties, hoge prestaties van de machines en een consequent hoge kwaliteit van de productie spelen daarbij een cruciale rol. 

De groei in de farmasector wordt tegengewerkt door kostenreducties in de gezondheidszorgsystemen van veel landen met prijsgrenzen, dwangkortingen of op nut gebaseerde prijsstelling en terugbetalingsmodellen. Wereldwijd nemen bovendien de regelgevende eisen toe door toezichthoudende instanties. Voor geneesmiddelenproducenten en -verpakkers verhogen deze eisen de complexiteit in de gehele procesketen. 

Tegelijkertijd neemt de markt voor generieke geneesmiddelen toe, dat wil zeggen medicijnen die qua werkzame stof gelijk zijn aan de originele preparaten, maar aanzienlijk goedkoper worden aangeboden. Deze concurrentie vereist efficiënte technologieën en processen om de hoge kostendruk op de generikamarkt het hoofd te bieden.

Innovatie in verpakkingsontwerp

Ondanks of juist vanwege de concurrentie van generieke geneesmiddelen ontstaan nieuwe, innovatieve verpakkingsconcepten. Een voorbeeld uit het recente verleden: bij de introductie van de nieuwe Aspirine-generatie in 2014 besloot de Bayer Groep het verpakkingsicoon verder te ontwikkelen. Weinig medicijnen hebben zo'n rijke geschiedenis als dit bekende pijnstillermiddel dat al meer dan 115 jaar op de markt is. In samenwerking met de Romaco Groep werd een nieuwe verpakkingstechnologie ontwikkeld die is aangepast aan de veranderde behoeften van de consument. De tabletten worden hierbij individueel verzegeld en geperforeerd – en wel in de vorm van een klavertje vier. De zogenoemde pouches bestaan uit een aluminium/papier-composiefolie en beschermen de individuele tabletten optimaal tegen externe invloeden zoals licht en vocht. Bij het ontwerp is vooral gelet op eenvoudige toegang, een argument dat vooral in het licht van de groeiende oudere bevolkingsgroep in de industrielanden steeds belangrijker wordt.

Op de interpack 2017, van 4 tot 10 mei 2017 in Düsseldorf, kunnen bezoekers zich informeren over de innovatieve ontwikkelingen waarmee de verpakkingsindustrie inspeelt op de gestegen eisen door wettelijke voorschriften en consumenten. Interessante inzichten in de nieuwste productietechnologie biedt ook de begeleidende beurs “components – special trade fair by interpack”, die zich vooral richt op toeleveranciers van de verpakkingsindustrie en bedrijven die aandrijvings-, besturings- en sensortechniek, producten voor industriële beeldverwerking, handlingtechniek, industriële software en communicatie, evenals complete automatiseringssystemen voor verpakkingsmachines aanbieden.

Smart Packaging

Dat een bijsluiter niet altijd gedrukt bij een medicatieverpakking hoeft te zitten, bewijzen de nieuwste ontwikkelingen op verpakkingsgebied, die dankzij Near Field Communication (NFC) technologie überhaupt mogelijk zijn geworden. Met contactloze betalingen of het sleutelloos openen van voertuigen heeft NFC al zijn intrede gedaan in ons dagelijks leven. Dankzij de brede verspreiding van smartphones is de draadloze uitwisseling van gegevens over korte afstanden ook voor de verpakkingsindustrie interessant geworden. De toepassingsmogelijkheden variëren van het voorlezen van de bijsluiter, via automatische herbestelling van medicijnen, tot uitgebreide informatie.

Onder de overkoepelende term Smart Packaging ontwikkelt gedrukte elektronica zich bovendien razendsnel. Leidende kunststoffen, inkten op folie, papier of glas in combinatie met uiterst dunne, flexibele en transparante elektronische componenten – inclusief interactieve displays, lichteffecten en sensortechnologie – transformeren verpakkingen al vandaag de dag in hightech-producten. De toekomst zal nauwelijks wensen onbesproken laten en geïntegreerd onderdeel worden van een E-Health totaalconcept. Slimme verpakkingen kennen de individuele dosering voor de patiënt, zorgen op het juiste moment voor het juiste medicijn via een tijdgestuurd toegangssysteem en activeren een alarm wanneer de inname is vergeten. Innovaties die kunnen bijdragen aan het verhogen van de patiëntveiligheid.

Patientveiligheid heeft de hoogste prioriteit

Een andere wereldwijde uitdaging voor de sector is het probleem van namaakproducten. De wereldwijde handel in vervalste medicijnen is een miljardenbusiness. Een aanzienlijk verlies voor de farmaceutische industrie en vooral een groot gevaar voor de gezondheid van talloze mensen. Een gezamenlijk doel van de verpakkings- en farmaceutische industrie moet daarom zijn het tegengaan van de verspreiding van vervalste medicijnen.

Strengere richtlijnen en betere productkenmerken zijn essentieel ter bescherming van de patiënten. In veel landen worden deze al geïmplementeerd of staan ze op het punt te worden ingevoerd. Een voorbeeld hiervan is de Verordening (EU) 2016/161 van de Europese Unie, met bindende voorschriften tegen het binnendringen van vervalste geneesmiddelen in de legale leveringsketen. Deze bepaalt dat alle receptplichtige geneesmiddelen moeten worden voorzien van unieke identificatiekenmerken en een voorziening tegen manipulatie.

Concreet betekent deze regelgeving dat de betrokken medicijnen vanaf februari 2019 moeten worden voorzien van een unieke serienummer en onbeschadigd moeten blijven. Een uitdaging die farmaceutische bedrijven en verpakkingsfabrikanten al jaren aangaan. Uhlmann-Pac-Systeme GmbH & Co. KG houdt zich sinds 2005 bezig met het complexe onderwerp serialisatie en heeft zich ontwikkeld tot aanbieder van complete oplossingen. Updates, nieuwe softwareversies en bijbehorend advies maken tegenwoordig vanzelfsprekend deel uit van de dienstverlening. "Men moet niet onderschatten dat serialisatie veel processen binnen een bedrijf beïnvloedt. Hier is echt verandermanagement door de projectverantwoordelijken nodig," legt Kathrin Günther uit, verantwoordelijk voor de verkoop van software- en automatiseringsoplossingen bij Uhlmann.

Veel fabrikanten vertrouwen niet alleen op markering, maar ook op een doorlopende traceerbaarheid van hun producten door integratie van Track & Trace-oplossingen. Hierbij biedt het bedrijf diverse druktechnologieën en de mogelijkheid tot etikettenapplicatie, slimme inspectiesystemen, evenals print- en markeeroplossingen. Afhankelijk van de eisen kunnen de componenten worden gecombineerd en zelfs worden geïntegreerd in bestaande machines en installaties. 

Ook wat betreft de anti-falsificatiekenmerken zijn de oplossingen van de machinebouwers divers. Hologrammen, synthetisch DNA- en lasercodes of speciale inktsoorten zijn soms met het blote oog niet te herkennen. Originaliteitssiegelingen – zogenaamde Tamper Evidence Labels – kunnen op de medicatieverpakking worden aangebracht of na het vullen volledig worden verlijmd.

Helemaal zonder veiligheidsetiketten en lijmstoffen komt het bedrijf Rondo uit de Medipak Systems Groep. Tijdens het sluitproces worden uitsparingen in de bodem- en dekselflappen geactiveerd die een opening duidelijk en onomkeerbaar aangeven. De consument ziet meteen of de verpakking al is geopend. Het openen en sluiten van de doos gaat net zo eenvoudig en probleemloos als bij een gewone vouwdoos. Een bijkomend voordeel: de snijvlakken kunnen zonder beperkingen op de bestaande verpakkingslijnen worden gebruikt. 

Er wordt verwacht dat eind 2018 meer dan 75 procent van alle receptplichtige medicijnen wereldwijd door passende wetgeving beschermd zal zijn, waardoor de implementatie voor de hele leveringsketen onmisbaar wordt. 

Naast de patiënt- en productveiligheid verbeteren de nieuwe farmaceutische verpakkingen ook de situatie voor de farmaceutische bedrijven zelf. Want een eenduidige identificatie van een enkel medicijn kan bijvoorbeeld bij terugleveringen en terugroepen de inspanning aanzienlijk verminderen. 

Emotionele benadering op het verkooppunt

De eisen aan farmaceutische verpakkingen zijn talrijk. Ze moeten niet alleen voldoen aan de complexe technische en veiligheidsvoorschriften, maar zich op het Point of Sale (POS) ook onderscheiden van een reeks concurrentieproducten. Dit geldt vooral voor vrij verkrijgbare medicijnen, maar ook bij receptplichtige preparaten is de druk door de toename van generieke producten aanzienlijk toegenomen. Ontwerp en merkpresentatie maken hier het verschil. Vergelijkbaar met andere consumentenverpakkingen moet ook de medicatieverpakking de klant direct aanspreken, emoties oproepen en precies inspelen op zijn behoeften. Voor de herkenbaarheid van het merk gebruiken verpakkingsleveranciers consistente ontwerpen die alle producten van een fabrikant als één geheel presenteren in het schap en zich zo onderscheiden van individuele artikelen van de concurrentie. Duidelijke taal, eenduidige navigatie in het ontwerp en tekstopbouw zonder afschrikwekkende farmaceutische vaktermen verhogen de aandacht van de koper. 

De verschillende veranderingen in de farmasector hebben de verpakkingsindustrie voor geneesmiddelen de afgelopen jaren succesvol aangepakt en passende concepten ontwikkeld voor de hooggespecialiseerde markt. Door haar grote innovatiekracht is de toeleveringsindustrie van de ooit wereldwijde apotheek ook voor de toekomst goed voorbereid.