„Fusselfrei soll es sein!“

„Fusselfrei“ – dit is nog steeds veruit de meest voorkomende reactie op de vraag: „Wat moet het reinraumdoekje kunnen?“ Een volkomen begrijpelijk antwoord, want de gebruiker verwacht natuurlijk dat zo'n doekje zelf niet de bron van contaminatie wordt. Aan de andere kant bestaan reinraumdoeken uit textiele oppervlakken van vezels, gebreid, geweven of met druk verhard als non-woven stof, waar vanzelfsprekend vezels uit kunnen loskomen, hetzij door kwaliteitsgebreken, hetzij doordat het te reinigen oppervlak door mechanische invloeden de structuur van het doek heeft beschadigd.

In de meeste toepassingsgevallen gaat het eisenprofiel aan een reinraumgeschikt wisdoekje echter veel verder dan alleen „fusselfrei“. Hier hoort in veel gevallen eerst een hoge absorptievermogen bij, niet alleen om vloeistoffen op te nemen, maar ook om deze eventueel op te slaan of indien nodig gericht af te geven. Tot de andere eigenschappen die afhankelijk van het toepassingsgebied gewenst zijn, behoren onder andere zachtheid, zodat het te reinigen oppervlak niet wordt beschadigd, chemische bestendigheid vooral tegen desinfectie- en reinigingsmiddelen, of antistatische eigenschappen om ongecontroleerde ontladingen te voorkomen.

Deze hier genoemde kenmerken van het doek zijn zeker niet per definitie gekoppeld aan een zogenaamd reinraumdoek – vanuit het oogpunt van de gebruiker zijn ze echter vaak zeer belangrijk. De reinraumtypische eisen luiden, afhankelijk van de betreffende processen, dat er tijdens gebruik zo min mogelijk deeltjes- of vezelafgifte plaatsvindt en dat het doek een zo hoog mogelijke slijtvastheid heeft. Afhankelijk van het toepassingsgebied kunnen nog andere reinheidsvereisten bijkomen, zoals een zo laag mogelijke organische en/of anorganische belasting, of steriliteit en endotoxinevrijheid vanuit microbiologisch oogpunt, of een laag gasafgaseffect.

Deze inmiddels vrij uitgebreide opsomming van mogelijke eigenschappen van een reinraumdoek illustreert hoe complex de definitie van zo'n doek kan worden. Alleen vertrouwen op de productaanduiding „dit is een doek voor klasse XY“ voldoet duidelijk niet aan deze complexiteit.

Reinraumreinigingsdoeken behoren aantoonbaar tot de belangrijkste verbruiksartikelen in het dagelijkse gebruik in gecontroleerde omgevingen. De hoofdtaak is het verwijderen van partikelvormige, filmachtige en/of microbiologische verontreinigingen op oppervlakken en machines. Ze dienen ook als ondergrond of worden gebruikt om gemorste vloeistoffen op te nemen. Vaak worden deze doeken direct nabij het product gebruikt, of worden productgerelateerde oppervlakken ermee gereinigd. Daarom wordt de gebruiker uitgenodigd om eerst het eisenprofiel van het betreffende reinraumdoek zo nauwkeurig mogelijk te beschrijven en de bovenstaande criteria en procesvereisten hierin mee te nemen. De nieuwe VDI-richtlijn 2083 blad 9.2 biedt hierbij op enkele punten passende ondersteuning. Ze ontslaat de gebruiker echter niet van de verplichting om zijn eigen procesafhankelijke eisen aan het betreffende doek vast te stellen en indien nodig in eigen procesomgeving te controleren.

De eigenschappen van een reinraumreinigingsdoek, zoals deeltjesafgifte, reinigingsefficiëntie, eventueel antistatisch gedrag enz., moeten in principe in direct verband worden gezien met de volgende randvoorwaarden:

- met de oppervlakken waarmee het doek in contact komt,
- met de verontreinigingen die verwijderd moeten worden,
- met de gebruikte reinigingschemicaliën

want ze hebben een directe invloed op het reinigingsresultaat.

Uiteindelijk is echter de cruciale vraag: „Hoe schoon is het oppervlak dat met een wisbeurt gedescontamineerd moet worden, na het wisproces?“ Is de te verwijderen contaminatie in de vereiste omvang verwijderd? Zijn er nog resten, misschien van het doek zelf? Metingen hierover zijn zeer moeilijk en waarschijnlijk op veel punten niet precies te beantwoorden. De eigen productkwaliteit – bijvoorbeeld aantoonbaar aan de hand van afkeuringscijfers – toont pas aan het einde van de productieketen of het gebruik van een bepaald doek een relevante invloed heeft gehad of niet.

Niet in de laatste plaats vanwege de algemene concurrentie- en kostendruk staan de zogenaamde reinraumverbruiksmaterialen, zoals bijvoorbeeld reinraumdoeken, commercieel steeds weer onder de loep. Voor beslissers zou het zeker nuttig zijn om gegevens over de technische eigenschappen van een reinraumdoek beschikbaar te hebben die onderling vergelijkbaar zijn. Deze worden onder gelijke testomstandigheden vastgesteld. De door veel fabrikanten meegeleverde datasheets bevatten vaak informatie, zonder dat de testmethoden eenduidig worden benoemd of dat er gebruik wordt gemaakt van interne methoden die moeilijk of niet te vergelijken zijn met die van andere fabrikanten. Een ander bijzonder kritiek punt is de praktische toepasbaarheid van sommige gebruikte meetmethoden. Hier zou de gebruiker vaker moeten navragen hoe de genoemde waarden tot stand zijn gekomen. Natuurlijk is het verleidelijk om zich te laten leiden door de opvallende productaanduiding „dit is een doek voor klasse XY“, waardoor men zich niet verder verdiept in de bovenstaande punten.

Om gebruikers en beslissers toch onderbouwde informatie te kunnen geven, heeft Dastex een zeer uitgebreide onderzoeksreeks laten uitvoeren bij een neutraal en internationaal erkend onderzoeksinstituut. Een groot aantal verschillende reinraumdoeken werd niet alleen beoordeeld op deeltjesafgifte in droge toestand, maar ook op gasafgaseigenschappen, deeltjesafgifte in vochtige toestand, absorptievermogen, slijtvastheid tegen bepaalde oppervlakken en reinigingsefficiëntie. Daarbij is grote waarde gehecht aan het testen onder zo gelijk mogelijke en praktijkgerichte omstandigheden.

De resultaten van dit onderzoek tonen de fundamentele verschillen tussen verschillende basismaterialen en verwerkingsmethoden. Bij een meer gedetailleerde analyse blijken er echter ook bij hetzelfde basismateriaal van verschillende fabrikanten soms significante verschillen te bestaan, terwijl de productbeschrijvingen van de producenten hier zeer vergelijkbare eigenschappen zouden moeten aangeven. Uit de bevindingen van deze studie is het nu mogelijk om bij advies over het onderwerp „reinaamdoeken“ gebruik te maken van onafhankelijke meetresultaten. Daarnaast blijft het belangrijk dat hoe preciezer de eigen procesvereisten en de hieruit afgeleide minimale eisen aan het reinraumdoek worden vastgesteld, des te meer mogelijkheden er zijn om optimalisatiepotentieel te benutten. Naast kostenbesparing kunnen ook efficiëntieverbeteringen en gebruiksgemak worden gerealiseerd.