Dezynfekcja UV-C w pralniach przemysłowych: korzyści i ryzyko

Dezynfekcja UV-C jest technologią sprawdzoną od dziesięcioleci w zakresie odkażania wody, powierzchni i powietrza. Jej wysoka skuteczność biologiczna wobec bakterii, grzybów, drożdży i wirusów jest udowodniona – jednak znane są również ryzyka dla ludzi. Jak można zastosować tę metodę jako uzupełniającą środek dezynfekcyjny w przemysłowych pralniach? Jakie miejsca i cele zastosowania wybrać najlepiej? Jakie środki ochrony pracy muszą być przestrzegane? Odpowiadamy na najważniejsze pytania.

Biologicznie wysokowydajne: jak działa dezynfekcja UV-C

Promieniowanie ultrafioletowe („UV”) jest niewidzialne dla człowieka. Jest to promieniowanie optyczne o krótkofalowym zakresie elektromagnetycznym – bezpośrednio po zakresie światła widzialnego, które dla ludzkiego oka jest jeszcze postrzegalne jako kolor fioletowy. Promieniowanie UV dzieli się na trzy zakresy w zależności od długości fal: UV-A (400–315 nm), UV-B (315–280 nm) i UV-C (280–100 nm).

Organizmy mikrobiologiczne wystawione na promieniowanie UV-C są nieodwracalnie inaktywowane w ciągu od kilku sekund do kilku minut. Większość bakterii, z wyjątkiem zarodników, jest zabijana już przy świetle dziennym w około 2 minuty.

Z powodu tej wysokiej skuteczności biologicznej dezynfekcja za pomocą lamp UV-C, obok dezynfekcji termicznej i chemicznej, jest szczególnie stosowana przy uzdatnianiu wody pitnej i wody basenowej, a także w procesach przemysłowych i oczyszczalniach ścieków przed ich odprowadzeniem. Powierzchnie robocze w pomieszczeniach czystych, urządzenia izolacyjne, np. w szpitalach, w sterylnych stanowiskach roboczych są również dezynfekowane światłem UV-C. Zasadniczo można mikrobiologicznie odkażać zarówno media wodne, jak i twarde powierzchnie.

Zastosowanie i korzyści w branży pralniczej – techniczne i ekonomiczne

Podstawową zasadą dezynfekcji promieniowaniem UV-C jest: tam, gdzie jest brud i cień, promieniowanie nie działa. W związku z tym można skutecznie dezynfekować tylko oczyszczone, gładkie i dostępne dla promieniowania powierzchnie. W praktyce oznacza to zawsze dwa etapy pracy: najpierw czyszczenie, a następnie dezynfekcja.

Obecnie naukowo dyskutuje się i testuje zastosowanie dezynfekcji UV-C w przestrzeniach załadunkowych ciężarówek. Do tej pory często stosuje się tam dezynfekcję sprayem i wycieraniem. Celem badań i rozwoju jest zastąpienie tej metody, ponieważ ze względu na ryzyko zdrowotne, zagrożenie wybuchem i niepełną skuteczność nie jest ona w pełni przekonująca. UV-C wydaje się być metodą wyboru – pod warunkiem, że można ją stosować bezpiecznie i skutecznie.

Ryzyko dla zdrowia i ochrona pracy

Promieniowanie UV we wszystkich trzech zakresach częstotliwości A, B i C jest rakotwórcze i może powodować czerniaka skóry. Dotyczy to szczególnie promieniowania UV-B i jeszcze silniej UV-C. Oparzenie słoneczne jest np. wyraźnym sygnałem, że człowiek był narażony na niebezpieczne promieniowanie UV w zbyt dużej dawce.

Dlatego oczy i skóra pracowników muszą być chronione podczas pracy przed tym promieniowaniem: jest to uregulowane w dyrektywie UE 2006/25/WE oraz od 2010 roku prawnie w Niemczech.

Pralnia, jak każdy pracodawca, jest zobowiązana do pomiaru, obliczenia i oceny promieniowania UV, na które narażeni są jej pracownicy. Musi to być wykonywane w odpowiednich odstępach czasowych przez odpowiednio uprawnione służby lub osoby. Zebrane dane muszą być również przechowywane w formie umożliwiającej późniejszy wgląd.

Na podstawie uzyskanych wyników pracodawca ma obowiązek podjęcia działań ograniczających lub eliminujących ekspozycję na UV, aby przestrzegać ustawowych limitów. Dla promieniowania UV-A, -B i -C limit dawki wynosi Heff = 30 J/m2 w okresie 8 godzin, czyli w ciągu dnia pracy.

Specjalne środki ochrony w pralniach

Podstawowo w branży pralniczej wyróżnia się dwa miejsca stosowania, w których można instalować i obsługiwać urządzenia dezynfekujące UV-C: w „zamkniętych” systemach oraz w „otwartych”.

Systemy w pełni zamknięte, np. przestrzeń załadunkowa ciężarówki lub tunel do prania, to obszary, w których podczas pracy nie przebywają osoby i z których promieniowanie UV-C nie może się wydostać. W takich miejscach ochrona pracowników jest zapewniona, nie ma zagrożenia dla pracowników pralni. Nawet w przypadku systemów z widocznymi oknami z klasycznego szkła okiennego nie ma zagrożenia, ponieważ zwykłe szkło nie przepuszcza promieniowania UV-C.

Systemy otwarte, w których podczas pracy mogą przebywać osoby i być narażone na promieniowanie UV-C, to np. strefa prasowania lub sortowania. W takich miejscach konieczne są środki ochrony pracy. Optymalnym rozwiązaniem jest pełne lub jak najbardziej kompletne zamknięcie lamp UV-C. Jeśli to nie jest możliwe, pracownicy muszą mieć do dyspozycji odpowiednią odzież ochronną i okulary ochronne nieprzepuszczające UV-C.

Przyjętą zasadą w praktyce dla systemów otwartych jest: jeśli nie widać światła lampy UV-C, wszystko jest w porządku. Jeśli jednak widać świecącą lampę – bezpośrednio lub jako odbicie – oczy i skóra muszą być odpowiednio chronione za pomocą nieprzepuszczających UV-C okularów ochronnych i odzieży.

Podsumowanie

Ze względu na udowodnioną i wielokrotnie sprawdzoną wysoką skuteczność biologiczną, dezynfekcja UV-C jest rozsądną opcją również dla przemysłowych pralni. Jednak sposób i miejsce zastosowania technologii w konkretnym przedsiębiorstwie można określić tylko na podstawie szczegółowego połączenia aspektów technicznych i ekonomicznych.

Rozważanymi czynnikami są np. odpowiedniość pomieszczeń i powierzchni, w tym konieczność ich czyszczenia, koszty instalacji systemu UV-C, jego skuteczne uzupełnienie innymi metodami odkażania, a także liczba pracowników i związane z tym koszty środków ochrony pracy. Przy planowaniu tych analiz kosztów i korzyści należy również uwzględnić zarządzanie ryzykiem w przypadku wystąpienia szkody.