UV-C-desinfectie in commerciële wasserijen: voordelen en risico's

De UV-C-desinfectie is een technologie die al decennia lang wordt getest voor het ontsmetten van water, oppervlakken en lucht. Haar hoge biologische werkzaamheid tegen bacteriën, schimmels, gisten en virussen is bewezen – maar ook de risico’s voor mensen zijn bekend. Hoe kan deze methode als aanvullende desinfectiemaatregel worden toegepast in commerciële wasserijen? Welke toepassingsplaatsen en -doelen kiest men het beste? Welke maatregelen voor arbeidsveiligheid moeten worden nageleefd? Wij geven antwoord op de belangrijkste vragen.

Biologisch hoogwaardig: zo werkt UV-C-desinfectie

Ultraviolet („UV“)-straling is voor mensen onzichtbaar. Het betreft optische straling in het kortgolvige elektromagnetische spectrum – direct aansluitend op het bereik van zichtbaar licht, dat voor het menselijke oog net nog als de kleur violet waarneembaar is. UV-straling wordt ingedeeld in drie gebieden op basis van golflengte: UV-A (400–315 nm), UV-B (315–280 nm) en UV-C (280–100 nm).

Micro-organismen die aan UV-C-straling worden blootgesteld, worden binnen enkele seconden tot enkele minuten onherroepelijk geïnactiveerd. De meeste bacteriën, met uitzondering van sporen, worden al bij daglicht in ongeveer 2 minuten gedood.

Vanwege deze hoge biologische werkzaamheid wordt desinfectie met UV-C-stralers, naast thermische en chemische desinfectie, vooral toegepast bij de drinkwater- en zwembadwaterbehandeling, evenals bij industriële proceswateren en afvalwater voordat deze worden geloosd. Ook werkoppervlakken in cleanrooms, isolatie-inrichtingen, bijvoorbeeld in ziekenhuizen, en in steriele werkbakken worden behandeld met UV-C-licht voor ontsmetting. In principe kunnen zowel vloeibare media als harde oppervlakken worden gedesinfecteerd met UV-C.

Toepassing en voordeel in wasserijen – technisch en economisch

Voor desinfectie met UV-C-straling geldt de basisregel: waar vuil en schaduw zijn, kan geen straling werken. Alleen gereinigde, gladde en daardoor voor straling toegankelijke oppervlakken kunnen effectief worden behandeld. In de praktijk betekent dit altijd twee bewerkingen: eerst reinigen en vervolgens desinfecteren.

Momenteel wordt de toepassing van UV-C-desinfectie in vrachtwagenladingsruimtes wetenschappelijk besproken en getest. Daar wordt vaak nog spray-wasdesinfectie gebruikt. Doel van onderzoek en ontwikkeling: het vervangen van spray-desinfectie, dat vanwege gezondheidsrisico’s, explosiegevaar en onvolledige werkzaamheid niet volledig overtuigend is. UV-C lijkt hier de voorkeursmethode – maar alleen als een veilige en effectieve toepassing mogelijk is.

Gezondheidsrisico’s en arbeidsveiligheid

UV-straling uit alle drie de frequentiegebieden A, B en C is kankerverwekkend en kan huidkanker veroorzaken. Dit geldt vooral voor UV-B en in nog sterkere mate voor UV-C-straling. Zonnebrand is bijvoorbeeld een duidelijk teken dat iemand gevaarlijke UV-straling in te hoge dosis heeft blootgesteld.

Daarom moeten de ogen en huid van werknemers tijdens hun werkzaamheden worden beschermd tegen deze straling: dit is wettelijk geregeld in de EU-richtlijn 2006/25/EG en sinds 2010 door omzetting in de Duitse wet.

Een wasserij is dus, net als elke werkgever, verplicht om de metingen, berekeningen en evaluaties van de UV-stralingen waaraan haar medewerkers worden blootgesteld, uit te voeren. Dit moet op regelmatige tijdstippen gebeuren door bevoegde diensten of personen. De verzamelde gegevens moeten bovendien zodanig worden opgeslagen dat latere inzage mogelijk is.

Op basis van de verkregen resultaten is de werkgever vervolgens verplicht maatregelen te nemen om de UV-blootstelling te beperken of te voorkomen, zodat de wettelijke grenswaarden worden nageleefd. Voor UV-A, -B en -C-straling bedraagt deze grenswaarde Heff = 30 J/m2 over een periode van 8 uur, dus over een werkdag.

Bijzondere beschermingsmaatregelen in wasserijen

In de wasserij worden twee toepassingsplaatsen onderscheiden waar UV-C-desinfectie-installaties kunnen worden geïnstalleerd en gebruikt: in “afgesloten” systemen enerzijds en “open” systemen anderzijds.

Volledig ingekapselde of afgesloten systemen zijn bijvoorbeeld een vrachtwagenlader of de wascontainer-loods. Het betreft werkgebieden waar zich geen personen bevinden tijdens de werking en waar geen UV-C-straling naar buiten kan dringen. Hier is de arbeidsveiligheid gewaarborgd en bestaat geen gevaar voor de wasserijmedewerkers. Overigens: ook bij afgesloten installaties met zichtvensters van glas is geen gevaar, omdat gewoon glas UV-C-straling ondoorlatend is.

Open systemen, waarin zich tijdens de werking personen kunnen bevinden en worden blootgesteld aan UV-C-straling, zijn bijvoorbeeld de persruimte of sorteerbanden. Hier moeten arbeidsveiligheidsmaatregelen worden genomen. In het beste geval betekent dat: een extra en zo volledig mogelijk ingekapselde behuizing van de UV-C-lampen. Waar dat niet mogelijk is, moeten werknemers voorzien worden van UV-C-ondoorlatende beschermkleding en beschermbrillen.

Als vuistregel voor open systemen in de praktijk geldt: Als je het licht van de UV-C-lamp niet ziet, is alles in orde. Zie je de lamp branden – direct of als spiegeling! – dan moeten ogen en huid adequaat worden beschermd met UV-C-ondoorlatende beschermbrillen en UV-C-dichte kleding.

Conclusie

Door haar bewezen en veelvuldig geteste hoge biologische werkzaamheid is UV-C-desinfectie een zinvolle optie voor ook commerciële wasserijen. Hoe en waar de technologie het beste kan worden ingezet in een specifiek bedrijf, kan echter alleen worden bepaald door de afweging van technische en bedrijfseconomische aspecten.

Factoren om te overwegen zijn bijvoorbeeld de geschiktheid van de ruimtes of oppervlakken inclusief de benodigde reinigingsinspanning, de installatiekosten voor de UV-C-installatie, de efficiënte aanvulling met andere ontsmettingsmethoden, evenals het aantal medewerkers en daarmee de benodigde arbeidsveiligheidsmaatregelen. Bij deze kosten-batenanalyses moet ook het risicomanagement in geval van calamiteiten worden betrokken.