Onverbroken vraag naar de hoogste fabricagekwaliteit als groeimotor op de grote D-A-CH cleanroommarkt

De cleanroom-markt in de D-A-CH-regio is een innovatieve, veeleisende en zeer dynamische markt. Dat hij met 3,3 miljoen vierkante meter totale vloeroppervlakte ook een zeer grote markt is, was tot nu toe onbekend. Aangezien niet alleen de twee grote industrieën farmacie/chemie/cosmetica en micro-elektronica groei vertonen, maar ook sectoren zoals optiek/laser, machinebouw, voedingsmiddelen, automotive en recentelijk ook batterijcellenproductie steeds meer oppervlakte voor de productie in de cleanroom nodig hebben, groeit de Duitse cleanroom-markt met bijna 10% per jaar.

De industriële ontwikkeling heeft sinds de uitvinding van de stoommachine uiteenlopende industrieën voortgebracht, van ijzer-/staalindustrie, textiel- tot chemische industrie en vele andere vervolgindustrieën. Huidige productiemethoden vereisen vanwege de toenemende complexiteit van producten en de gestegen kwaliteitsnormen een steeds schonere productieomgeving. Een heel aantal industrieën, bijvoorbeeld vooral farmacie, chemie en micro-elektronica, kunnen de essentiële onderdelen van hun productie alleen nog onder cleanroom-omstandigheden uitvoeren. Een van de ongebruikelijkste, meest interessante en tegelijkertijd minst transparante markten vormt daarom de cleanroom-sector.

Deze structuur heeft lange jaren de cleanroom-sector bepaald, maar nu worden grote delen van de moderne industriële productie beïnvloed door strengere eisen in het kwaliteitsbeheer, zodat de productie onder cleanroom-omstandigheden steeds meer ook in machinebouw, optiek/laser, automotive, voedingsmiddelen, biotech of batterijcellenproductie plaatsvindt.

De cleanroom-sector zelf bestaat als cross-industriële sector uit verschillende deelindustrieën, van cleanroomplanning, via de bouw van cleanrooms tot de uitrusting (vloeren, plafond-/wandpanelen, klimaat-/filterinstallaties, speciale kleding, ruimte-inrichting en apparatuur).

Mogelijk heeft deze segmentatie de eendrachtige blik op de markt in haar homogeniteit belemmerd, want tot nu toe ontbraken basisgegevens over de Duitse of Europese cleanroom-markt.

Deze leemte kon macrom Marketingresearch & Consult met de eerste marktstudie "De Duitse cleanroommarkt 2024 (Exkurs D-A-CH)" invullen.

De centraal-Europese cleanroom-markt D-A-CH is met 3,3 miljoen vierkante meter aan bestaande oppervlakte veel groter dan tot nu toe bekend was. Dit hangt samen met een sterke ontwikkeling in het verleden in het GMP-gebied, dat vooral wordt gedreven door de Duitse en Zwitserse farmaceutische industrie en medische technologie. Maar ook de sector elektronica/micro-elektronica, die in Duitsland en gedeeltelijk in Oostenrijk sterk is, staat voor een even sterke positionering van de ISO-klassen.

Een nieuwe ontwikkeling omvat nu ook nieuwe industrieën, waarin productie onder cleanroom-omstandigheden steeds verplichtender wordt. In Oostenrijk en Zwitserland wordt al langer voedingsmiddelen in cleanrooms geproduceerd vanwege verbeterde houdbaarheid en minimalisering van conserveermiddelen, in Duitsland was dit eerder nog niet wijdverspreid.

Zelfs toeleveranciers in de automotive-sector worden steeds vaker door hun opdrachtgevers verplicht om in cleanrooms te produceren, zodat steeds meer operators in deze sector cleanrooms laten bouwen in het kader van het toeleveringsketenprincipe. Eenzelfde ontwikkeling vindt plaats in de Duitse en Zwitserse machinebouw. Ook hebben talrijke startups met hun innovatieve en complexe producten, zoals batterijgestuurde vliegtuigen en biotech, cleanroom-omstandigheden nodig voor de productie.

In tegenstelling tot Oostenrijk/Zwitserland ontwikkelt zich vooral in Duitsland, mede door sterke overheids- (nationaal en EU) subsidies, een markt voor de vestiging van bestaande (halfgeleiderindustrie) en nieuwe technologieën, die vaak als grootschalige projecten ook grote cleanroom-behoeften hebben (Tesla/CATL etc.). Zo investeert bijvoorbeeld Microsoft binnenkort in het voormalige bruinkoolgebied in Noordrijn-Westfalen in grootschalige datacenters met een hoge cleanroom-behoefte.

Verschillende industrieën bepalen ook een verschillende vraag naar cleanroom-klassen. Zo vereiste de farmacie/chemie-industrie of medische technologie eerder GMP-klassen, vergelijkbaar met de elektronica/micro-elektronica in het ISO-gebied.

Beide sectoren deden dit echter in vergelijkbare mate, waardoor bij de marktverdeling een relatief evenwichtige marktstructuur zichtbaar werd. In het GMP-gebied concentreerde het grootste deel van de markt zich echter op één enkele klasse, terwijl in de ISO-klasseverdeling een meer gedifferentieerde structuur kon worden vastgesteld. De dominantie van de twee hoofdsectoren in GMP (farmacie/chemie/cosmetica en medische technologie) en ISO (elektronica/micro-elektronica) ontwikkelt zich ondanks positieve trends in totaal weer af, omdat ze duidelijk marktaandelen verliezen aan andere, prospererende sectoren. Deze liggen bijna zonder uitzondering in het ISO-gebied, waardoor het ISO-segment duurzaam groeit en daarmee ook de cleanroom-klassen die aan deze sectoren worden toegeschreven. Er is echter ook een tegentrend, dat strategisch wordt veroorzaakt (voorzieningszekerheid, vermindering van afhankelijkheid van de Chinese markt, versterking van R&D-projecten in Europa) en bestaat uit het terughalen van farmaceutische productie naar Europa. Ook worden de uitbestedingstrends van de Duitse cleanroom-productie naar het Europese buitenland weer zichtbaar.

De meest dynamische markt in de D-A-CH-regio is de Duitse cleanroom-markt, die ook een soort leidende functie heeft voor de D-A-CH-regio, omdat talrijke functies zoals cleanroomplanning, -bouw, -productie van filterinstallaties of wand-/plafondpanelen in Duitsland geconcentreerd zijn.

Als zelfstandige dienstverleningsmarkt binnen de Duitse cleanroom-markt presenteert zich de reinigingsmarkt, die grotendeels wordt gedekt door gespecialiseerde schoonmaakbedrijven. Deze markt is relatief geconcentreerd en wordt met aanzienlijke marktverhoudingen door bekende grote bedrijven gedomineerd, die het grootste deel van de markt innemen. Residuele marktverhoudingen vallen toe aan regionale, eerder kleinere bedrijven en aan de eigen reiniging door de operators.

De grote hoeveelheid cleanroom-werknemers wordt eveneens verzorgd door een groep gespecialiseerde leveranciers van cleanroomkleding, die zowel wegwerpkleding als herbruikbare kleding leveren, vaak via huurtextiel, wat uiteraard in de opvolging een wasserij, verwerking en transport onder cleanroom-omstandigheden vereist. Zowel de uitrusting van de kleding (hier slechts gedeeltelijk) als de wasserij worden uitgevoerd door erkende cleanroom-was-specialisten. In de wasserij is de Duitse markt sterk geconcentreerd, en de weinige aanbieders voeren deze gespecialiseerde dienst soms ook uit voor operators in Zwitserland. Het Duitse bedrijf Bardusch heeft onlangs echter de eerste cleanroom-wasserij in Zwitserland geopend.

Samengevat betreft het dus ondanks vele aanwijzingen voor een homogene economische ruimte met sterke onderlinge verwevenheid een sterk gedifferentieerde D-A-CH-markt met verschillende marktvolumes, segmentaties en meer ontwikkelde dynamiek.