Fundering voor het nanotechnologielaboratorium

Fundering voor het nanotechnologielaboratorium

De ETH Zürich en het IBM onderzoekscentrum Zürich hebben vandaag op het terrein van IBM in Rüschlikon de eerste steen gelegd voor het nieuwe gezamenlijke nanotechnologielaboratorium. De investering van 90 miljoen Zwitserse Franken maakt deel uit van de strategische samenwerking tussen beide instellingen. Vanaf 2011 zullen er aan eerste projecten worden gewerkt.

Ongeveer een jaar geleden kondigden het IBM onderzoekscentrum en de ETH Zürich een strategische samenwerking aan op het gebied van nanowetenschappen. (zie ETH Life online artikel van 25.6.2008) Centraal in de samenwerking staat de bouw van een nieuw onderzoekslaboratorium voor nanotechnologie op het terrein van IBM in Rüschlikon. Vanmorgen legden vertegenwoordigers van beide instellingen de eerste steen voor dit veelbelovende nieuwe gebouw. Ongeveer 400 gasten uit politiek, wetenschap en bedrijfsleven woonden de gebeurtenis bij.

Het gezamenlijke nanotechnologielaboratorium bevordert de interdisciplinaire samenwerking van getalenteerde en toegewijde wetenschappers. Voorzitter van de ETH-raad Dr. Fritz Schiesser benadrukte in zijn toespraak: „De externe samenwerking tussen wetenschap, economie en samenleving, evenals de interne samenwerking binnen de ETH, zijn voor mij als voorzitter van de ETH-raad bijzonder belangrijke zaken. Het nieuwe nanotechnologielaboratorium van IBM en ETH Zürich zal beide doelen sterk ondersteunen en laten zien dat het geheel meer is dan de som der delen.“ De Zürichse regeringsraad Dr. Thomas Heiniger ging in op de strategische betekenis van het nieuwe laboratorium voor de locatie Zürich: „De eerste steen voor het gezamenlijke nanotechnologielaboratorium van ETH Zürich en IBM is een verdere mijlpaal voor de profilering van onze provincie als ’s werelds leidende onderzoeks- en hightech-vestigingsplaats. Dergelijke moedige investeringen zijn het beste antwoord op de moeilijke economische situatie waarin wij ons momenteel bevinden.“ ETH-voorzitter Ralph Eichler bedankte voor de constructieve samenwerking met IBM: „Ik ben onder de indruk van de soepele onderhandeling over het contract met IBM en de wederzijdse vrijheden die we in de samenwerking hebben kunnen afspreken. Een belangrijke bouwsteen voor ontdekkingen en innovaties.“

Laboratorium ook voor externe partners
Ook werd het belang benadrukt van nauwe samenwerking tussen wetenschap en industrie. Dit schept de voorwaarden voor innovatie en groei. Dr. Matthias Kaiserswerth, directeur van het IBM onderzoekscentrum Zürich, onderstreepte in zijn toespraak: „Wij zijn ervan overtuigd dat de problemen van onze wereld niet in eenzaamheid kunnen worden opgelost, maar alleen door samenwerking en partnerschappen. De aanwezigheid van uitstekende wetenschappelijke instellingen en hooggespecialiseerde en sterke industrieën maken Zwitserland tot een ideale locatie voor samenwerking.“

Samenwerking in het nieuwe laboratorium staat ook open voor andere geïnteresseerde partners uit wetenschap en industrie. Met de EMPA is al een eerste externe partner gevonden. Met het nieuwe nanotechnologielaboratorium zijn ETH Zürich en IBM op weg om nanotechnologie naar een hoger niveau te tillen. Onderzoekslijnen van beide instellingen variëren van fundamenteel onderzoek tot toegepaste wetenschap. Gemeenschappelijke onderzoeksgebieden omvatten onder andere koolstofgebaseerde materialen, nano-fotonica, spintronica, nanodraden en tribologie.

Uitstekende onderzoeksomgeving
Het nieuwe onderzoekscentrum zal op vier verdiepingen ongeveer 6000 vierkante meter bieden en een onderzoeksomgeving van de nieuwste technologische stand bieden. Het kernstuk van het gebouw wordt een bijna 900 vierkante meter grote cleanroom, uitgerust met meer dan 50 op maat gemaakte instrumenten. Het nieuwe gebouw zal ook beschikken over speciale laboratoria voor uiterst gevoelige metingen en experimenten. Deze zijn beschermd door een driedubbele afscherming tegen alle externe invloeden zoals schokken, elektromagnetische velden of temperatuurschommelingen. Het gebouw moet voldoen aan hoge eisen op het gebied van energie-efficiëntie. Concreet wordt een Minergie-conform technisch concept toegepast. Het gebruik van aardsonden en zonnepanelen moet bijdragen aan het verminderen van het energieverbruik van het gebouw.

De investering voor de nieuwbouw bedraagt ongeveer 90 miljoen Zwitserse Franken, waarvan ongeveer 30 miljoen bestemd is voor de technische infrastructuur. Deze infrastructuurkosten en de operationele kosten worden gedeeld door de partners; IBM neemt daarnaast de gebouwkosten op zich. ETH Zürich huurt de ruimtes. De infrastructuur zal beschikbaar zijn voor zowel gezamenlijke als onafhankelijke projecten van de betrokken partners. De onderzoeksactiviteiten worden naar verwachting in 2011 gestart.

Nanotechnologie: klein formaat, groot potentieel
Nanotechnologie is een cross-overtechnologie waarvan wordt verwacht dat ze innovaties op verschillende gebieden zal stimuleren. Ze past functies toe op een uiterst klein schaalniveau en richt zich op structuren en processen in dimensies onder de 100 nanometer – ongeveer 400 keer dunner dan een mensenhaar. Steeds meer toepassingen van nanotechnologie vinden hun weg in alledaagse producten. Hier horen bijvoorbeeld krasbestendige autolakken of vuilafstotende textielen bij. Dergelijke toepassingen maken gebruik van effecten op nanoschaal en verbeteren de functionaliteit en duurzaamheid van producten en materialen. Nog groter potentieel ligt in toekomstige toepassingen op gebieden zoals nano-elektronica, sensortechnologie, geneeskunde en energie- en milieutechniek.

Door het onderzoek aan ETH Zürich en het IBM onderzoekscentrum in Rüschlikon zijn van Zürich herhaaldelijk belangrijke impulsen uitgegaan in de nanowetenschap. Te noemen zijn de baanbrekende concepten uit de kwantummechanica door de ETH-physicus en Nobelprijswinnaar Wolfgang Pauli, of de ontwikkeling van de rastertunnelingmicroscoop door Gerd Binnig en Heinrich Rohrer bij het IBM onderzoekscentrum Zürich, waarvoor zij in 1986 de Nobelprijs voor de natuurkunde ontvingen. Dit instrument maakte de eerste blik in de wereld van de atomen mogelijk.

Afbeelding: Hoogtepunt van de eerste steenlegging was het plaatsen van een tijdcapsule, gevuld met geschenken en gedenkstukken van medewerkers van ETH en IBM. (v.l.n.r.) Werner Escher, ETH-onderzoeker bij IBM, Antje Rey, ETH-onderzoeker bij IBM; Dimos Poulikakos, hoofd van het laboratorium voor thermodynamica in nieuwe technologieën aan het Instituut voor energietechniek, ETH Zürich; Dr. Paul Seidler, coördinator van het nanotechnologielaboratorium bij het IBM onderzoekscentrum Zürich, Hesham Ghoneim, ETHZ-onderzoeker bij IBM. (Afbeelding: IBM)
Bron: ETH Eidgenössische Technische Hochschule Zürich