Duurzame medische technologie: tussen wens en werkelijkheid

Kunststof komt op veel plaatsen in de medische technologie voor. Zelfs premature baby's komen ermee in contact. Het wordt problematisch als het stoffen bevat die zorgwekkend zijn, zoals BPA. Consumentenbeschermers en fabrikanten discussiëren daarom levendig over grenswaarden en vervangingsstoffen.

Drie "R" voor meer duurzaamheid / De drie R's van duurzaamheid

Het trefwoord duurzaamheid is momenteel erg in de mode. Alleen al Google geeft binnen enkele seconden 47.400.000 resultaten weer voor deze term. Veel links verwijzen naar blogs die particulieren tips geven voor duurzaam winkelen, of naar milieuorganisaties die suggesties doen voor mobiliteit zoals carsharing of treinreizen. De zoektocht naar duurzame medische technologie levert nog steeds 761.000 resultaten op. De trend "duurzaamheid" is inmiddels uitgegroeid tot een belangrijke economische factor.

Veel bedrijven, klein en groot, proberen al jaren hun techniek milieuvriendelijker te produceren. Want de ecologische voetafdruk die bedrijven uit de sector Gezondheidszorg / Medische Apparatuur achterlaten, is groot. De niet-gouvernementele organisatie "Healthcare without harm" (HCWH) geeft aan dat de gezondheidssector 4,4 procent van de wereldwijde schadstoffemissies produceert. Hierbij werden naast de productie van medische hulpmiddelen ook de emissies door ziekenhuizen en ambulancevervoer meegerekend.

Ook de levensduur van producten en stroom- en waterbesparende apparaten voor speciale toepassingen spelen een rol. Maar wanneer kan een medisch technisch apparaat als "duurzaam" worden bestempeld? Wanneer het met groene energie is geproduceerd? Wanneer het bijzonder lang in gebruik kan blijven? Wanneer het uit gerecyclede onderdelen bestaat? De definitie is moeilijk. Want een eigen label "Duurzame Medische Technologie", dat voorwaarden definieert, bestaat helaas (nog) niet.

Is bioplastiek de oplossing?

Bovendien geldt de term "medische technologie" voor heel veel productgroepen. Naast pipetten en wegwerphandschoenen voor het laboratorium, ook voor CT-apparaten en displays. Voor elke productgroep moet dus afzonderlijk worden beoordeeld in hoeverre ze duurzame producten opleveren. Bij kunststofslangen lijkt dat gemakkelijker dan bijvoorbeeld bij CT-apparaten. Sommige fabrikanten, zoals de laboratoriumleverancier Starlab, stellen hun producten hier al op kritisch. Hier zorgen zogenaamde "Green Officers" ervoor dat duurzaamheid echt wordt nageleefd. Starlab produceert bijvoorbeeld pipetten. Ze bestaan uit kunststof en worden slechts enkele keren gebruikt voordat ze op de vuilnisbelt belanden. Hoe kunnen ze dus duurzamer worden? Het antwoord ligt in de productie. Het bedrijf is erin geslaagd om bij de productie in spuitgietvorm minder polypropyleen (PP) te gebruiken, door de pipetpunt dunwandiger te maken. De kwaliteit wordt hierdoor niet beperkt, maar het PP-verbruik kon wel aanzienlijk worden verminderd.

Een andere benadering is het winnen van kunststof uit niet-op-olie gebaseerde materialen, bijvoorbeeld PLA (polymelkzuur) uit maïsstarch, dat ook is toegestaan voor medische producten en wordt gebruikt in 3D-printen. Het voordeel is dat het kan worden afgebroken in industriële composteerinstallaties en niet verbrand hoeft te worden. Het is bijvoorbeeld geschikt voor het maken van orthesen en zou op lange termijn het traditionele gipsverband bij botbreuken kunnen vervangen. Dipl.-Ing. Johannes Rudloff, adjunct-hoofd van de afdeling Materiaalontwikkeling, Compounderen & Extruderen van het kunststofcentrum SKZ, ziet ook mogelijkheden voor biokunststoffen: "PLA kan in principe worden ingezet voor medisch-technische apparaten, omdat het qua gebruikseigenschappen niet veel verschilt van op olie gebaseerde kunststoffen." Of en waarvoor het materiaal geschikt is, moet echter per geval worden beoordeeld, benadrukt hij.

Afval scheiden is niet alleen iets voor huisvrouwen en -mannen

Tenminste wanneer het gaat om de verwijdering van medische producten, kunnen manieren en mogelijkheden worden gevonden om dit duurzamer te doen. Vooral ziekenhuizen produceren een aanzienlijke hoeveelheid afval, dat veel te waardevol is om te verbranden. Zo kunnen bijvoorbeeld edelmetalen worden teruggewonnen uit hartkatheters. Hiervoor moet het gebruikte materiaal in speciale bakken worden gedaan, waar het vervolgens wordt opgehaald. Een eenvoudige en toch effectieve recyclingmethode. Informatie hierover is bijvoorbeeld te vinden bij de standhouder Remondis-Medison op de COMPAMED. Ook het verzamelen en sorteren van verpakkingen helpt. Sommige fabrikanten bieden hun klanten al aan om verpakkingen terug te nemen, zodat ze opnieuw kunnen worden gerecycled of hergebruikt.

De verschillende benaderingen laten zien dat duurzaamheid mogelijk is, als bedrijven de oprechte wil hebben om deze weg ook daadwerkelijk te bewandelen. Rudloff vertelt: "De bereidheid van alle actoren om duurzamer te worden, is aanwezig. Wat daar vaak tegenstaat, is de hoge kostendruk die op de bedrijven drukt. Het geldt zowel voor hoogwaardige recyclingmaterialen als voor biokunststoffen, die meestal duurder zijn dan conventionele kunststoffen. Om toch duurzamer te worden, moet de totale hoeveelheid gebruikte materialen toenemen, zodat de kosten dalen. Een versterkte publieke financiering van onderzoeks- en ontwikkelingsprojecten, vooral toegepast onderzoek, kan hier een belangrijke bijdrage aan leveren." Of zo'n financiering in de toekomst wordt toegekend, is nog afwachten. Het thema "duurzaamheid" zal de medische technologiebranche dus ook in de toekomst blijven bezighouden.

Drie "R" voor meer duurzaamheid:

Als je je bezighoudt met het thema duurzaamheid, kom je niet om de drie "R" Reduce, Reuse en Recycle heen. Helaas kunnen ze in de medische technologie niet altijd allemaal worden toegepast. Veel medische verbruiksartikelen zijn simpelweg niet geschikt voor hergebruik. Wegwerphandschoenen moeten, zoals de naam al zegt, slechts één keer worden gebruikt. Maar het is de moeite waard om te overwegen of niet minstens één of twee "R" kunnen worden geïmplementeerd. Als je kijkt naar de levenscyclus van een product, kun je meestal inschatten waar je aan kunt draaien: Kunnen hernieuwbare energiebronnen de productie minder emissie-intensief maken? Of kan de geproduceerde afval bij de eindgebruiker worden verminderd door het ontwerp aan te passen? Misschien kunnen meer producten worden samengevoegd in één levering door de verpakking slechts licht te veranderen? Het nadenken loont!