"Dag van de Duitse Zuiverheid"

Leiding_Reinraum_DSC_4097_web

Leiding_Reinraum_DSC_4104_web

Leiding_Reinraum_DSC_4108_web

Lezing_DSC_4002_web

Portrai_Kminek_DSC_3969_web

Portret_Bauernhansl_DSC_3892_web

Portret_Gommel_DSC_3916_web

Portret_Grossmann_DSC_4049_web

Portret_Lehmann_DSC_4082_web

Portret_Moschner_DSC_4005_web

Portret_Mueller_DSC_3994_web

Portret_Penne_DSC_3977_web

Tent_DSC_4116_web

Tent_DSC_4118_web

Op 4 oktober, dus een dag na de Dag van de Duitse Eenheid, vierde het Fraunhofer-Instituut voor Productietechniek en Automatisering IPA in Stuttgart samen met ongeveer 80 genodigden zijn heel speciale "Dag van de Duitse Reinheid": Ter gelegenheid van het 30-jarig bestaan van de afdeling Reinst- en Mikroproductie keken sprekers en branchekenners gezamenlijk terug op de geschiedenis van de afdeling. Meer nog dan de indrukwekkende historie fascineerden echter de vakgebied-overschrijdende toekomstpotentieel van deze innovatieve specialisatieafdeling.

Ter begroeting van de gasten en als inleiding op het volle dagprogramma bood Prof. Dr.-Ing. Thomas Bauernhansl, directeur van het Fraunhofer IPA, een compacte overzicht van zijn instituut. Gevestigd in het Fraunhofer-Institutszentrum in Stuttgart en onderdeel van het Instituut voor Industriële Fabricage en Fabrieksbeheer IFF, bestaat het IPA sinds 1959 en is vandaag volgens Dr. Bauernhansl een van de grootste instituten van de Fraunhofer-Gesellschaft. Met meer dan 1.000 medewerkers, die – uitgerust met een budget van ongeveer 70 miljoen euro – aan meer dan 1.000 projecten per jaar werken, verdient het IPA "eigenlijk geld". Het succes van de projecten blijkt ook uit het feit dat momenteel tien projectteams hun oprichting als start-up in technologische topmarkten plannen.

Vooral trots was Bauernhansl op de internationale netwerking van zijn instituut, waarvan hij de rol omschreef als technologieadviseur en innovatieaanjager, en dat met externe vestigingen en dochterinstituten in Duitsland, Oostenrijk en Hongarije, evenals een projectcentrum in Kansai, Japan, een derde van alle projecten buiten Duitsland uitvoert. Daarnaast benadrukte hij de praktijkgerichte netwerking tussen wetenschap en praktijk. Hierdoor is een continue groeipad gewaarborgd van onderwijs, onderzoek, ontwikkeling, realisatie en toepassing, evenals een terugkerende kennisuitwisseling vanuit de industrie. Overgaand op de afdeling Reinst- en Mikroproductie als een belangrijke bedrijfssector en jubilaris van de dag, kondigde Bauernhansl trots aan: "Wij hebben hier de puurste cleanrooms ter wereld". Tegelijk sprak de instituutsleider zijn medewerkers – zowel de huidige als die uit vroegere tijden – zijn bijzondere dank uit. Zonder hen was het succes van de afgelopen 30 jaar niet mogelijk geweest.

Van de "Gemischtwarenladen" tot het reinheidstechnisch onderzoekscentrum

Met een uitgebreide sprong door 30 jaar presenteerde vervolgens Dr. Udo Gommel, afdelingshoofd Reinst- en Mikroproductie, eerst de geschiedenis van zijn "winkel". In 1986 ontstaan uit een BMFT-aanvraag aan het Fraunhofer IPA voor het opstellen van een studie over de stand van de techniek en trends in automatisering in de halfgeleiderindustrie, heeft de afdeling volgens hem zich ontwikkeld van de "gemischtwarenladen" tot het reinheidstechnisch onderzoekscentrum. Uit het kleine testkluisje voor halfgeleiderfabricageapparatuur, dat destijds onder leiding van Prof. Dr. Wolfgang Schmutz was opgebouwd, is inmiddels een internationaal gerenommeerd testcentrum voor reinheidstechniek uitgegroeid met wereldwijd unieke cleanrooms en analycelaboratoria.
Niet alleen qua bouw, maar ook qua inhoud heeft de afdeling zich sterk ontwikkeld en is vandaag actief in bijna alle industriebranches zoals automotive, machine- en installatiebouw, medische en biotechnologie, evenals lucht- en ruimtevaart. Daarbij is men trouw gebleven aan de oorspronkelijke uitdaging van de reinheidstechniek met haar uitgebreide facetten, van cleanroomplanning, ultraprecisie-reiniging, fabricagemiddelenbouw, reinheidsgeoriënteerde automatisering tot microassemblage. Natuurlijk waren er in al die jaren ook enorme uitdagingen te overwinnen, zoals de ineenstorting van de halfgeleiderindustrie in 1992 of de wereldwijde economische crisis in 2009. Dr. Gommel, die de afdeling sinds 2008 leidt, benadrukte vooral de succesvolle uitbreiding van onderwerpen en de benutting van kansen. Vooral boeide Gommel de toehoorders met zijn voorstelling van toekomstpotentieel, bijvoorbeeld op het gebied van Lab MACH1 met de recent verworven strategische projectpartner OHB System AG van 2016 tot vermoedelijk 2021 en de geleefde I4.0-netwerking van het reinheidsgeschikte productieproces. Maar dat was nog niet alles: Gommel benadrukte dat bijna alle relevante toekomstvelden mogelijk zijn door reinheidstechnologie. Steeds meer sectoren hebben een toenemende behoefte aan netheid en de reinheid van producten wordt steeds belangrijker. Aan de hand van een hightech-productie in de OLED-sector en een voorbeeld uit de ruimtevaart liet hij zien hoe belangrijk het is om contaminatierisico's en uitgasingen te voorkomen. Uiteindelijk wil niemand op Mars leven vinden dat van de aarde is meegebracht.

Na de presentatie van de vijf kerncompetenties van zijn afdeling:
– Reinheidsspecifieke automatiseringssystemen
– Reinheidstechniek
– Digitale druktechniek en Additieve Fabricage
– Precisieassemblage- en aanwastechnieken en
– Reinheidstechnische installaties en componenten
verwees Dr. Gommel zijn toehoorders naar de toekomst over een periode van 30+ jaar. Hier ziet hij de belangrijkste groeikansen uit een uitbreiding van de industriële nabijheid, procesgerichte oplossingen, het Democenter voor I4.0-cleanroomtoepassingen en strategische partnerschappen zoals die met OHB.

"Man in Black" zorgt voor planeetveiligheid door reinheid

Dr. Gerhard Kminek van de European Space Agency ESA benadrukte in zijn lezing het belang van het ontwikkelen van standaarden om contaminaties bij interstellaire missies te voorkomen. Dit geldt, zo legde hij uit, zowel voor de reis van ruimtetuigen en meetinstrumenten naar verre planeten, omdat moet worden verzekerd dat geen organisch materiaal van de aarde naar andere planeten wordt gebracht. Evenzo kan het bij de terugreis van sondes en materiaalmonsters van ruimtemissies van levensbelang zijn dat de monsters geen gevaar voor de mens of het milieu vormen. Een deel van zijn uiteenzetting ging over de ExoMars-sonde Schiparelli, die op dat moment vlak voor de landing op Mars stond, maar – zoals we nu weten – explodeerde.

Vervolgens gingen de sprekers van OHB System AG, Boris Penné en Dr. Axel Reimer Müller, in op hun bedrijf als eerste beursgenoteerde technologie- en ruimtevaartconcern en presenteerden de twee bedrijfsgebieden Space Systems en Aerospace + Industrial Products. Reinheid in de ruimtevaart is de kerncompetentie van het bedrijf, dat die dag de prototype van een mobiele cleanroom in de vorm van een tent had meegenomen en voor bezoekers opende. De strategische samenwerking tussen Fraunhofer IPA en OHB is op ten minste vijf jaar vastgesteld.

Splitterfest en fotodynamisch

Hierna nam Carsten Moschner van dastex Reinraumzubehör GmbH & Co KG het woord en stelde de uitdagingen van cleanroomweefsels voor. Als voorbeelden liet hij het door dastex in samenwerking met partners ontwikkelde proces van fotodynamische desinfectie zien en de ontwikkeling van een cleanroomgeschikte splinterbeschermingspak.

Bij Andreas Großmann van Daimler AG was het iets minder "clean": hij sprak over het onderwerp Technische Schoonheid in de automobielindustrie en nam de toehoorders mee op een tijdreis van ongeveer 1990, toen apparaten voor onderdelenreiniging nog als ruimteverspilling werden beschouwd, tot nu, waar reiniging een waardecreërend proces en onderdeelreiniging een kwaliteitskenmerk in de auto-industrie is. Het werd ook duidelijk dat verdere prestatieverbeteringen van motoren niet mogelijk zijn zonder toenemende reinheid van de productie.

Volker Lehmann van UCM AG, een bedrijf van de Dürr-Ecoclean groep, sloot af met een lezing over reinheidseisen in fijnreiniging en gaf een overzicht van gisteren tot morgen. Daarna gingen de deelnemers in groene plastic overschoenen op rondleiding door de cleanroomzone, met bezoek aan laboratoria, proefvelden en de eerder door sprekers beschreven exposities. Tijdens de aansluitende netwerkborrel en afsluiting werd volop vakgepraat en genetztwerkt, want contacten zijn in deze overzichtelijke branche nu eenmaal het allerbelangrijkste.