Kolor ma wpływ – także w salach operacyjnych

Praca w salach operacyjnych wiąże się z utrudnionymi warunkami pracy. Czynniki specyficzne dla miejsca pracy oprócz wysokich wymagań fachowych powodują również problemy fizjologiczne dla pracowników. Odpowiednie i sensowne użycie koloru poprawia nie tylko klimat pracy, lecz także zmniejsza ryzyko błędów i zwiększa zdolność koncentracji pracowników.

Rosnąca presja kosztów i wydajności, szczególnie w salach operacyjnych, stawia przed szpitalami nowe wyzwania. Należy także zwiększyć produktywność poprzez odpowiedni projekt i przebudowę odpowiednich pomieszczeń. Konieczne jest również osiągnięcie optymalnej opieki medycznej w ramach dostępnych zasobów i związanych z tym kosztów. Architektura budynku ma duży wpływ na wydajność kliniki. Kluczowa jest ergonomia miejsca pracy, w której kolor odgrywa ważną rolę.

Jeszcze dziesięć lat temu projektowanie nowych sal operacyjnych w dużej mierze leżało w rękach inżynierów. Priorytetem były innowacje techniczne. Do tego dochodzi fakt, że cała wiedza medyczna podwaja się co pięć lat. Temat projektowania odgrywał drugorzędną rolę. Wraz z postępem technologicznym w medycynie design musi nadążać: ergonomia i funkcjonalność dotyczą dobrego samopoczucia i bezpieczeństwa pacjentów, a przede wszystkim odciążenia personelu.

Miejsce pracy sala operacyjna

Sala operacyjna jako miejsce pracy jest nieuniknienie zindywidualizowana, funkcjonalna i charakteryzuje się ekranowaniem od zewnętrznych wpływów. Różnice w percepcji dnia i nocy są w dużej mierze nieobecne, a przy braku okien nawet całkowicie. Wymagania pacjentów i personelu mogą się ze sobą kolidować, jak również z potrzebami ekonomicznymi i warunkami budowlanymi. Zarówno pacjenci, jak i personel, narażeni są na pewne ryzyko wypadków. Ergonomia i projektowanie używanych produktów odgrywają zatem ważną rolę. Jednostki operacyjne należą do najdroższych jednostek pracy w szpitalu. W Niemczech minuta operacji w 2009 roku kosztuje około siedmiu euro. Projektowanie i zarządzanie oddziałami operacyjnymi musi być możliwie wielobranżowe, uwzględniając aspekty bezpieczeństwa pracy i ekonomii zdrowia. (z Wikipedii) Do bezpieczeństwa pracy należy kolor.

Analiza struktur budowlanych i ich wpływu na wydajność procesów operacyjnych

Projektowanie obszarów operacyjnych wymaga uwzględnienia czynników związanych z przebiegiem i miejscem pracy, które wpływają na ekonomiczną wydajność i jakość personelu oraz opiekę nad pacjentami. Środki budowlane powinny być systematycznie uwzględniane w ocenie na podstawie analiz opartych na dowodach. Tam, gdzie nie ma dostępnych eksperymentalnych badań naukowych, siłę rekomendacji powinna mieć dobra praktyka kliniczna GCP.

Wsparcie funkcji psychicznych, aby utrzymać płynność procesu pracy

Warunki pracy wymagające stałej wysokiej koncentracji wymagają dobrej kondycji fizycznej i psychicznej. Do tego należy wyłączenie i unikanie kolorowych obrazów poświaty.

Percepcja koloru: Sukcedany kontrast kolorów

Jak powstaje to zjawisko? Przy dłuższym patrzeniu np. na czerwony odcień koloru, zużywa się barwnik czerwonego receptora. Patrząc potem na białą ścianę, pozostają tylko niebieski i zielony receptor: mieszanka daje sumę wszystkich pozostałych kolorów i otrzymujemy sukcedany kontrast kolorów.

Znanym przykładem są ubrania i prześcieradła w salach operacyjnych. Zazwyczaj są one zielone lub niebieskie. W ten sposób można tłumić efekt poświaty. Gdyby ubrania były białe, chirurg podczas patrzenia w górę zobaczyłby niebiesko-zieloną poświatę. Oko musi się ponownie zaadaptować, co z jednej strony zajmuje czas, a z drugiej zmniejsza zdolność koncentracji.

Kolorystyka nie kończy się na ubraniach: podłoga, sufit i przede wszystkim ściany również mają znaczenie.

Kontrast simultaniczny

Jego działanie opiera się na prawie dopełnienia, według którego każda czysta barwa wymaga fizjologicznie przeciwległego koloru, jej dopełnienia. Jeśli nie jest ono dostępne, oko jednocześnie generuje kolor dopełniający. Silny zielony sprawia, że obok leżący neutralny szary wydaje się czerwono-szary, podczas gdy silny czerwony sprawia, że ten sam szary wygląda na zielono-szary. (Połączenie dwóch niekomplementarnych, czystych barw powoduje, że oko generuje ich dopełniające kolory, co sprawia, że każda z barw dominuje nad drugą, a obie świecą w nowych efektach).

Pomieszczenia operacyjne i zabiegowe

W tym przypadku należy uwzględnić potrzeby lekarzy i pielęgniarek oraz obawy pacjentów. Sterylność pomieszczenia musi być wspierana przez kolory (jasne, ciepłe odcienie jako ton między chłodnymi). Pomieszczenia umywalni przed salami operacyjnymi, które mogą kontrolować przygotowania do operacji, powinny odróżniać się kolorystycznie od sali operacyjnej, np. mieć odcień żółtawy, ponieważ z nich można kontrolować przygotowania do operacji.

Wyjątkowe znaczenie mają same sale operacyjne. W sali operacyjnej chodzi o wyrównanie wysokich różnic luminancji na polu operacyjnym. Różnica luminancji w sali musi być dostosowana do wysiłku oczu lekarza. Można to osiągnąć poprzez użycie ciemnych (niebieskich lub zielonkawych), około 10% odbijających pokrowców na narzędzia i przez zastosowanie średnich odcieni farb ścian. Takie pokrowce osiągają podobną luminancję jak pole operacyjne (krew i tkanka). Bardzo silne lampy operacyjne przy białych pokrowcach powodowałyby ogromne odblaski i sprawiały, że pole operacyjne wydawałoby się zbyt ciemne. Kolorowe pokrowce są głównie niebieskie, gdy pracuje się równolegle z ekranami lub podczas transmisji telewizyjnych w celach szkoleniowych, oraz matowe ciemnozielone, gdy chodzi o zapewnienie jak najlepszych warunków widzenia.

Należy także dostosować odcienie ścian do ich jasności. Nie można rozdzielać recept, ponieważ każdy pokój operacyjny musi być oceniany na nowo w oparciu o architekturę i wiele pól operacyjnych. Punktem wyjścia są prześcieradła i odzież operacyjna, pola operacyjne oraz przebieg operacji. Im bardziej skoncentrowana jest operacja na konkretnym przypadku, tym precyzyjniej można dostosować kolor i światło do potrzeb personelu i pacjenta.

O pacjencie:

Ważne jest również, gdzie jest ustawiona głowa pacjenta. Byłoby korzystne, gdyby anestezjolog nie widział przez zielone lub niebieskie refleksy pokrowców jeszcze bardziej chorych pacjentów. Jeśli pacjent jest przytomny, pole widzenia powinno być utrzymane w jasnym, słonecznym odcieniu.

Nie należy patrzeć tylko na salę operacyjną, ale także na bramę dla pacjentów oraz salę wybudzeń. Często pacjent jest przygotowywany w pomieszczeniu przedoperacyjnym. Zazwyczaj jest on wsuwany do tego pomieszczenia w łóżku i nerwowo czeka na rozpoczęcie zabiegu. Koc jest dla pacjenta jak ściana widokowa. Dla pacjenta leżącego w łóżku obowiązuje inna kolejność widoku i odczuć w pomieszczeniu niż dla zdrowego. Dla niego koc staje się ścianą widokową, a boczna ściana – nośnikiem nastroju. Ściana widokowa może także pełnić funkcję oczekiwania. Potrzebuje czegoś relaksującego, aby móc zmniejszyć swoje obawy. Przy pełnym zaufaniu do rutyny lekarzy oraz technologicznej i chemicznej siły medycyny – sytuacja dla pacjenta nie jest rutynowa. Tutaj można pomóc za pomocą koloru i światła kolorowego, np. małej lampy projekcyjnej skierowanej na sufit: „relax”. Różne, harmonijnie stopniowane kolory w jasnym zakresie byłyby odpowiednie do tego pomieszczenia przedoperacyjnego.

Obiektywne kryteria dla sensownego projektowania sal operacyjnych

Dobrze dopasowana ergonomia powinna umożliwiać płynny przebieg pracy, aby sprostać zwiększonym wymaganiom dotyczącym częstotliwości użytkowania. Do ergonomii należy także kolor i światło. W fazie planowania konieczne są szczegółowe badania. Poniżej przedstawiamy kilka pytań, które należą do rozwiązania tego zadania:

· Jakie pola operacyjne są zaangażowane?
· Jaka jest fizjologia operacji, na co zwrócić uwagę?
· Jakie pokrowce są używane (zielony - niebieski)?
· Jak wysoka jest luminancja w stosunku do otoczenia?
· Jakie są kolorowe obrazy poświaty w polu widzenia operacji i otoczeniu oraz jak je neutralizować?
· Gdzie trzeba dokonać korekty koloru, aby uniknąć trwałej adaptacji oka?
· Jaka jest obciążenie hałasem?· Jaki jest przebieg przestrzenny operacji?
· Jakie strefy funkcjonalne są dostępne?
· Jakie materiały do czystych pomieszczeń są używane?
· Jakie jest oświetlenie? Gdzie można je zoptymalizować?
· Jakie kolory są już ustalone?

Tematy te, jak i inne dostosowane do konkretnego projektu, będą opracowane i stanowić podstawę do obiektywnych kryteriów.

Podsumowanie

Postrzegamy kolory jako lekkie lub ciężkie, pasywne lub aktywne, zimne lub ciepłe, jasne lub ciemne. Kolor wpływa na nasze odczucia i zmysły, ale także na podświadomość. Umiejętny i sensowny dobór kolorów przyczynia się do tworzenia bardziej przyjaznego środowiska i bardziej humanitarnego miejsca pracy.

Kolorystyka powinna być nie tylko kwestią osobistego „smaku” przedsiębiorcy, lecz także opierać się na obiektywnych kryteriach i tożsamości firmy, aby służyć ludziom i ich potrzebom. Ponadto, kolorystyka wspiera szpital w przekazywaniu określonego przekazu na zewnątrz do pacjentów i wewnątrz do personelu.

Osoby nie cierpiące na chromofobię powinny sięgać po kolory. Kolory w homeopatycznych dawkach są odpowiednim środkiem, aby wspierać wysoko inteligentnych ludzi w ich pracy fizjologicznie i psychologicznie, umożliwiając im bezbłędne wykonywanie pracy o wysokim skupieniu. W końcu ani chirurdzy, ani ich zespół nie stosują dopingów ani środków pobudzających, aby wykonywać swoje zadania. Aby tak pozostało i aby pacjenci również od tego skorzystali, kolor – odpowiednio stosowany – odgrywa ważną rolę. Oczywiście, światło należy do tego, ponieważ to ono czyni kolor widzialnym.

Źródła:

Wikipedia – Sala operacyjna
Dr. Heinrich Frieling: Prawo koloru
Dr. Heinrich Frieling: Kolor w przestrzeni
Dr. Heinrich Frieling: Światło i kolor w miejscu pracy
Alexander Wunsch: Światło sztuczne i widzenie