Circulair bouwen in de cleanroom

In welke branche je ook kijkt: circulariteit staat op de agenda. Ook in de wereld van cleanrooms en Controlled Environments. Alleen werkt het hier iets anders. De eisen zijn strenger, de speelruimte kleiner, en het proces laat weinig ruimte voor experimenteren. Kuijpers heeft zich de afgelopen jaren gespecialiseerd in het vinden van circulaire oplossingen die goed functioneren in deze veeleisende omgevingen.

In een cleanroom telt elk detail. Materialen mogen geen deeltjes afgeven, oppervlakken moeten volledig glad zijn, en de installaties moeten foutloos functioneren. De kwaliteit van het daar geproduceerde product staat altijd voorop. Dit is geen afweging, maar een harde randvoorwaarde. Circulariteit moet zich dus aanpassen aan dit kader en is daarom geen kwestie van eenvoudig vervangen of hergebruiken, maar van het slimme zoeken naar oplossingen die passen bij de procesvereisten.

Aan het proces beginnen, niet aan het materiaal

De grootste circulaire vorderingen ontstaan zelden door andere materialen, maar door het gesprek heel in het begin. Wat is echt nodig? Hoe ziet het proces eruit? En welke eisen stelt dat aan de ruimte? In de praktijk blijkt dat cleanrooms soms uitgebreider worden ontworpen dan nodig is. Een hogere ISO-klasse (hoe lager het klassennummer, des te schoner de lucht en de cleanroom) vereist meer installatietechniek, meer energie en meer materiaal. Terwijl een slimmere indeling van de ruimte of een betere afstemming op het proces vaak hetzelfde resultaat oplevert.

Wanneer het proces als uitgangspunt wordt genomen en de cleanroom daarop wordt afgestemd, ontstaat een oplossing die precies past. Niet groter of complexer dan nodig, maar gericht op wat echt nodig is. Deze aanpak levert direct een duurzame meerwaarde op, zonder dat de kwaliteit eronder lijdt. Bovendien draagt het bij aan een hoog niveau van circulariteit, omdat onnodige complexiteit al in de ontwerpfase kan worden voorkomen.

Een concreet voorbeeld

Bij een klant werd eerst overwogen om een deel van het proces uit te voeren in een biologisch veiligheidswerkbank. Na meerdere gesprekken bleek dat een gesloten isolator de betere keuze was. Omdat het proces nu in een gesloten systeem plaatsvond, hoefde de ruimte niet meer te voldoen aan de strengere eisen van een GMP-B-omgeving – een GMP-C-classificatie was voldoende. Dit verminderde direct het aantal benodigde luchtwisselingen en de grootte van de aangrenzende personeels- en materiaalpoorten. Hierdoor hoefde minder gebouwd te worden, wat leidde tot lagere kosten en een eenvoudigere installatie.

Wat allemaal mogelijk is

Hoewel de circulaire oplossingen binnen de cleanroom beperkt zijn, zijn er gelukkig steeds meer mogelijkheden om circulaire stappen te zetten. Deze liggen vooral in de installatietechniek en in de manier van ontwerpen. Zo kunnen luchtkanalen en leidingen bij goed onderhoud probleemloos worden hergebruikt. Kuijpers houdt hier al rekening mee in het ontwerp – bijvoorbeeld door zoveel mogelijk ronde kanalen te kiezen, omdat deze makkelijker te demonteren en beter te hergebruiken zijn dan rechthoekige kanalen.

Ook revisie van installaties komt steeds vaker voor. In plaats van een complete luchtbehandelingsunit te vervangen, kan deze worden opgeknapt en opnieuw worden ingezet. Dit verlengt de levensduur en voorkomt dat goed functionerende onderdelen onnodig worden afgeschreven.

Een ander praktisch voorbeeld is de verlichting. Armaturen (de behuizing waarin een lamp zit) gaan vaak langer mee dan de daarin verwerkte techniek. Door alleen de interne componenten of de lichtbron te vervangen, kan een armatuur worden hergebruikt zonder dat het hele systeem moet worden vervangen. Een kleine ingreep met een duidelijk effect.

Ontwerpen met oog voor de toekomst

Naast hergebruik verschuift de focus in Controlled Environments ook naar de manier waarop cleanrooms worden opgebouwd. Modulariteit speelt daarbij een steeds grotere rol. Denk bijvoorbeeld aan een cleanroom waarvan de wanden demontabel zijn en elders weer kunnen worden ingezet. Of aan installaties die zo geplaatst zijn dat ze eenvoudig kunnen worden verplaatst. Dit vereist echter een andere kijk op de kosten. Een wand die in aanschaf meer kost, maar een restwaarde heeft, kost op de lange termijn minder dan een goedkopere wand die na gebruik wordt afgebroken.

Samen werken aan een circulaire keten

Circulariteit in de cleanroom vereist samenwerking tussen alle betrokken partijen: van opdrachtgever tot planner, installateur en leverancier. Onze kracht ligt vooral in het verbinden van deze partijen en het vertalen van ambities naar wat in de praktijk haalbaar is. Door proceskennis, techniek en uitvoering samen te brengen, ontstaat ruimte voor verantwoorde beslissingen.

Het begint met een gesprek

Er is geen standaardrecept voor een circulaire cleanroom. Wat echter altijd werkt, is het gesprek in het begin: over het proces, de eisen en de mogelijkheden. Neem gerust contact op om te ontdekken welke circulaire strategische keuzes mogelijk zijn voor uw Controlled Environment, via Roy Timmers, Engineer Controlled Environments: rtimmers@kuijpers.com.