Kodowanie ładunków jako klucz do śledzenia, bezpieczeństwa produktów i zgodności

LSS V Kodowanie ładunku (Copyright: b+b Automations- und Steuerungstechnik GmbH)

Program ręczny skanowania (Copyright: b+b Automations- und Steuerungstechnik GmbH)

STS T Karton Kodierung des Chargencodes (Copyright: b+b Automations- und Steuerungstechnik GmbH)

Kodowanie ładunku (Copyright: b+b Automations- und Steuerungstechnik GmbH)

FM Kanister zmienna dane (Copyright: b+b Automations- und Steuerungstechnik GmbH)

Śledzenie pochodzenia nie jest już dzisiaj opcjonalnym cechą jakości, lecz w wielu branżach jest prawnie obowiązkowe. Kodowanie partii stanowi podstawę dla przejrzystych procesów produkcyjnych, celowych akcji wycofania i zgodnej z prawem identyfikacji.

Bez względu na to, czy mówimy o żywności, lekach, kosmetykach czy produktach technicznych – jednoznaczne oznakowanie partii produkcyjnej jest nieodłączne od nowoczesnych łańcuchów dostaw i produkcji. Umożliwia firmom jednoznaczne przypisanie produktów do grupy produkcyjnej i szybkie, celowe działanie w przypadku problemów.

Co to jest kodowanie partii?

Partia odnosi się do grupy produktów wyprodukowanych w tych samych warunkach w określonym czasie produkcji. Przy kodowaniu partii ta grupa otrzymuje unikalny kod, który zazwyczaj składa się z cyfr, liter lub obu tych elementów i jest umieszczany bezpośrednio na produkcie lub opakowaniu.

Numer partii pozwala na przypisanie każdego pojedynczego produktu do jego partii produkcyjnej. W przeciwieństwie do serializacji, gdzie każdy produkt ma indywidualny identyfikator, wszystkie produkty z jednej partii noszą ten sam kod. Zazwyczaj numer partii zawiera informacje takie jak data produkcji, miejsce wytwarzania, kolejne numery lub cechy jakościowe. Firmy często kierują się przy tym zaleceniami systemu GS1; niekiedy oznakowanie rozpoczyna się od litery „L” oznaczającej partię lub lot.

Dlaczego kodowanie partii jest nieodzowne

Znaczenie kodowania partii leży głównie w trzech obszarach: bezpieczeństwie produktu, kontroli jakości i efektywności operacyjnej. Na przykład w produkcji żywności, gdy wykryje się zanieczyszczenie, poprawne oznakowanie partii umożliwia wycofanie wyłącznie tej partii produkcyjnej. Bez tej identyfikacji konieczne byłoby wycofanie wszystkich produktów z rynku – co wiązałoby się z poważnymi konsekwencjami finansowymi.

Ponadto kodowanie partii zapewnia przejrzystość na całym łańcuchu dostaw. Producent może śledzić, które surowce zostały przetworzone, jakie maszyny brały udział i do jakich klientów trafiły produkty. Ta śledzalność zmniejsza ryzyko odpowiedzialności, chroni konsumentów i ułatwia analizę przyczyn odchyleń jakościowych.

Także z punktu widzenia logistyki kodowanie partii przynosi korzyści: dzięki zasadzie FIFO (First In, First Out) można efektywnie zarządzać zapasami, unikać przeterminowania i zmniejszać przestoje w produkcji.

Wymogi prawne w różnych branżach

W wielu branżach kodowanie partii jest obowiązkowe prawnie:

– Przemysł spożywczy:
  Rozporządzenie UE (WE) nr 178/2002 zobowiązuje przedsiębiorstwa do pełnej śledzalności na całym łańcuchu żywnościowym. Informacje o pochodzeniu i przekazywaniu muszą być dostępne organom w krótkim czasie, często w ciągu 24 godzin. Obowiązek dokumentacji trwa zazwyczaj co najmniej pięć lat.
– Przemysł farmaceutyczny:
  Obowiązują szczególnie wysokie wymagania. Dyrektywa UE 2011/62/UE wymaga oprócz dokumentacji partii także serializacji. Dodatkowo obowiązują wytyczne GMP i regulacje Europejskiej Agencji Leków. Okresy przechowywania wynoszą od co najmniej pięciu do 30 lat, w zależności od produktu.
– Wyroby medyczne:
  Od wejścia w życie rozporządzenia MDR (Medical Device Regulation) wyroby medyczne muszą być oznakowane unikalnym identyfikatorem urządzenia (UDI). Zawiera on m.in. numer partii i umożliwia śledzenie w europejskiej bazie danych EUDAMED. Okresy przechowywania często sięgają od dziesięciu do piętnastu lat.
– Kosmetyki:
  Rozporządzenie UE nr 1223/2009 wymaga obowiązkowego oznakowania partii, aby można było śledzić składniki i warunki produkcji.

Brak wymaganego oznakowania grozi karami pieniężnymi, zakazami sprzedaży lub innymi konsekwencjami prawnymi.

Technologie kodowania partii

Do nanoszenia kodów partii stosuje się różne metody druku i znakowania, w zależności od materiału, szybkości produkcji i wymagań dotyczących trwałości:

– Ciagły druk atramentowy (CIJ):
  Sprawdzony przy wysokich prędkościach produkcji i na niemal wszystkich powierzchniach, od tworzyw sztucznych po szkło i metale.
– Termiczny druk atramentowy (TIJ):
  Mało wymagający w utrzymaniu, precyzyjny i szczególnie odpowiedni do kartonów i tekturowych opakowań, coraz częściej także do gładkich materiałów.
– Znakowanie laserowe:
  Trwałe, odporne na ścieranie oznakowania bez zużycia materiałów, odpowiednie do wysokich prędkości i trudnych warunków środowiskowych.
– Druk termotransferowy (TTO):
  Szczególnie odpowiedni do etykiet i folii, zapewnia wysoką jakość druku i trwałość.

Nowoczesne systemy znakowania można często łączyć i uzupełniać o systemy kamerowe do automatycznej kontroli jakości.

Zastosowanie w wielu branżach

Kodowanie partii jest istotne niemal we wszystkich branżach: od żywności i napojów, przez farmację, kosmetyki i chemię, po przemysł motoryzacyjny, elektronikę i lotnictwo. Tam, gdzie liczy się bezpieczeństwo, jakość i śledzalność, jest ono nieodzownym elementem produkcji.

Element nowoczesnego systemu zapewnienia jakości

Normy zarządzania jakością, takie jak DIN EN ISO 9001:2015, wymagają pełnej śledzalności. Dane z partii dostarczają cennych informacji do ciągłego doskonalenia procesów, na przykład przy analizie dostawców, maszyn czy czasów produkcji.

Poprzez integrację z systemami ERP zarządzanie partiami jest dziś w dużej mierze zautomatyzowane – od przyjęcia towaru, przez produkcję, aż po dostawę. To zmniejsza błędy manualne i zapewnia natychmiastowy dostęp do wszystkich informacji w razie potrzeby.

Cyfrowa rejestracja i Przemysł 4.0

Oprócz klasycznych kodów kreskowych coraz częściej stosuje się kody QR i technologie RFID. Podczas gdy kody kreskowe zawierają podstawowe informacje, kody QR umożliwiają przechowywanie rozbudowanych danych dodatkowych. Tag RFID pozwala na bezkontaktowe odczytywanie, także bez widoczności, co przynosi znaczne korzyści w logistyce i magazynowaniu.

Połączenie precyzyjnego oznakowania i cyfrowego gromadzenia danych jest kluczowym elementem Przemysłu 4.0 i inteligentnego wytwarzania.

Podsumowanie

Kodowanie partii to znacznie więcej niż formalny obowiązek. Jest centralnym elementem nowoczesnej, bezpiecznej i efektywnej produkcji. W obliczu rosnących wymagań regulacyjnych i coraz większych oczekiwań dotyczących przejrzystości, jego znaczenie będzie rosło. Firmy, które wcześnie zainwestują w niezawodne rozwiązania oznakowania i śledzalności, stworzą podstawy pod długoterminową zgodność z prawem, jakość i konkurencyjność.